Tην κατάρτιση και εφαρμογή διαχειριστικών σχεδίων για τα μνημεία και τoυς αρχαιολογικούς χώρους που έχουν εγγραφεί στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, αφορούσε η ημερίδα που διοργάνωσε σήμερα στο ΕΜΣΤ η Διεύθυνση Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων του ΥΠΠΟ, σε συνεργασία με τη Διεύθυνση Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων. Θέμα της, «Ελληνικά Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Στρατηγικό όραμα και Διαχειριστικά Σχέδια για την προστασία και ανάδειξή τους».
«Η κατάρτιση και η εφαρμογή των διαχειριστικών σχεδίων σηματοδοτεί πρωτίστως μια ουσιαστική αλλαγή παραδείγματος. Από τη διαχείριση της καθημερινότητας περνάμε στον στρατηγικό σχεδιασμό, από την αποσπασματικότητα στη συνεκτική και ολιστική αντιμετώπιση, από την παθητική προστασία στη δυναμική και βιώσιμη διαχείριση. Πρόκειται για μια σύνθετη και απαιτητική διαδικασία, που προϋποθέτει εκτός από πολιτική βούληση, επιστημονική επάρκεια, διατομειακή συνεργασία και διοικητική συνέχεια. Και προφανώς, η εκπόνηση και η εφαρμογή διαχειριστικών σχεδίων δεν αφορούν μόνο τις ελληνικές εγγραφές στον κατάλογο παγκόσμιας κληρονομιάς. Διαχειριστικά σχέδια πρέπει να υπάρχουν πλέον για κάθε οργανωμένο αρχαιολογικό χώρο και μνημείο. Γι’ αυτό, πολύ σύντομα, στην επόμενη νομοθετική μας πρωτοβουλία, θα θεσμοθετήσουμε τη διαδικασία», δήλωσε μεταξύ άλλων η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, κηρύσσοντας την έναρξη των εργασιών της ημερίδας.
Όπως έγινε γνωστό, εντός του 2026 ολοκληρώνονται τα σχέδια διαχείρισης 8 μεμονωμένων ή ομάδων εμβληματικών μνημείων και αρχαιολογικών χώρων (ναός Επικούριου Απόλλωνα, Μυκήνες-Τίρυνθα, Ιερό Ασκληπιού Επιδαύρου, αρχαία Ολυμπία, Μυστράς, Ακρόπολη Αθηνών, Μονή Δαφνίου – Μονή Οσίου Λουκά – Νέα Μονή Χίου, Δελφοί), ενώ παράλληλα έχει δρομολογηθεί η εκπόνηση των υπολοίπων. «Η χώρα μας, διαθέτοντας εξαιρετικά πλούσια και πολυποίκιλη πολιτιστική κληρονομιά, έχει εγγράψει μέχρι σήμερα 20 μνημεία και χώρους στον κατάλογο παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO, την πλειονότητα αυτών όμως πριν το 2005. Το 2005, η ύπαρξη διαχειριστικού σχεδίου κατέστη σαφής και δεσμευτική προϋπόθεση για την υποβολή της υποψηφιότητας στην UNESCO. Η πρώτη περίπτωση που εφαρμόστηκε διαχειριστικό σχέδιο ήταν η παλιά πόλη της Κέρκυρας. Αυτό σημαίνει ότι οι εγγραφές των δεκαετιών 1980-1990 δεν συνοδεύονταν από διαχειριστικά σχέδια. Το υπουργείο Πολιτισμού, αναγνωρίζοντας την υποχρέωση θεραπείας αυτής της έλλειψης και ανταποκρινόμενο στις συστάσεις των οργάνων της Σύμβασης, προχώρησε τα τελευταία χρόνια σε μια συστηματική και φιλόδοξη προσπάθεια κάλυψης του κενού. Αυτό έγινε κατά τρόπο που αφενός συνάδει με τις διεθνείς απαιτήσεις και προδιαγραφές και αφετέρου προσαρμόζεται στο εθνικό-θεσμικό πλαίσιο, στη δομή και στη λειτουργία του δημοσίου τομέα, δεδομένου ότι στη χώρα μας η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς συνιστά καταρχήν κρατική αρμοδιότητα με πολλούς εμπλεκόμενους φορείς και υπηρεσίες», σημείωσε η υπουργός Πολιτισμού. Και συμπλήρωσε ότι «το ΥΠΠΟ, μέσω της αξιοποίησης ευρωπαϊκών πόρων, υιοθέτησε ένα σύνθετο και πολυεπίπεδο έργο κατάρτισης διαχειριστικών σχεδίων για την πλειονότητα των ελληνικών μνημείων και χώρων παγκόσμιας κληρονομιάς. Το έργο αυτό χρηματοδοτήθηκε με περίπου 1,5 εκατ. ευρώ από το ΕΣΠΑ 2014-2020 και δεν περιορίστηκε στην εκπόνηση επιμέρους μελετών, ούτε παρήγαγε απλώς κείμενα διαχειριστικών σχεδίων. Ανέδειξε και εισήγαγε μια νέα διεπιστημονική κουλτούρα στρατηγικού σχεδιασμού και διοίκησης, βασισμένη στη συστηματική τεκμηρίωση και τη θεσμική συνοχή».
Στο πλαίσιο του έργου, θεμελιώδης υπήρξε η συγκρότηση μιας ενιαίας ψηφιακής βάσης δεδομένων, στην οποία καταχωρήθηκαν κρίσιμα δεδομένα για κάθε μνημείο και αρχαιολογικό χώρο και τέθηκαν οι βάσεις για ένα συνεκτικό σύστημα παρακολούθησης και αξιολόγησης. Έγινε καταγραφή του υφιστάμενου τεχνικού διεθνούς πλαισίου προστασίας, πλήρης αρχαιολογική και ιστορική τεκμηρίωση, αναλυτικό ιστορικό της έρευνας και των επεμβάσεων συντήρησης, επισήμανση των διαχρονικών φυσικών και ανθρωπογενών επιδράσεων, συμπεριλαμβανομένων των περιβαλλοντικών συνθήκων και των κλιματικών κινδύνων. «Αναγνωρίζοντας τη σημασία αυτών των πληροφοριών, αποφασίσαμε πρόσφατα την αξιοποίησή του με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης. Σε συνεργασία με το Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο, υλοποιείται η μετεξέλιξη της βάσης δεδομένων σε οργανωμένη, δυναμική και επεκτάσιμη γνωσιακή υποδομή, που με τη χρήση εξειδικευμένων γλωσσικών μοντέλων (LLM) και την εφαρμογή συνομιλιακής αλληλεπίδρασης τύπου chatbot, θα υποστηρίξει την παροχή τεκμηριωμένης, έγκυρης και αξιόπιστης πληροφόρησης στα στελέχη των αρμοδίων υπηρεσιών του υπουργείου Πολιτισμού στο πάγιο έργο τους, αλλά και σε όλους τους συνεργάτες μας στο επίπεδο της περιφερειακής και της τοπικής αυτοδιοίκησης», υπογράμμισε η υπουργός Πολιτισμού.
Στην ημερίδα χαιρετισμούς απεύθυναν επίσης ο γγ Πολιτισμού, Γιώργος Διδασκάλου, καθώς και οι περιφερειάρχες Ηπείρου Αλέξανδρος Καχριμάνης και Ιονίων Νήσων Ιωάννης Τρεπεκλής. Στο πλαίσιο της συνάντησης, η Έλενα Κουντούρη, προϊσταμένη της Διεύθυνσης Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων και αναπληρώτρια προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών, μίλησε για το διεθνές θεσμικό πλαίσιο των Διαχειριστικών Σχεδίων και την εφαρμογή του στην Ελλάδα, ενώ η Κωνσταντίνα Μπενίση, προϊσταμένη Τμήματος Εποπτείας Ελληνικών και Αλλοδαπών Επιστημονικών Ιδρυμάτων και Συντονισμού Θεμάτων Διεθνών Συνεργασιών και Οργανισμών, και η Ιουλία Παπαγεωργίου, αναπληρώτρια προϊσταμένη της Διεύθυνσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων, αναφέρθηκαν στις παραμέτρους ανάπτυξης και εφαρμογής των διαχειριστικών σχεδίων σε δύο σημαντικούς χώρους, της Αρχαίας Ολυμπίας και της Καστροπολιτείας του Μυστρά αντίστοιχα.
