Με τις τιμές στα καύσιμα κίνησης, με βάση τις εκτιμήσεις της αγοράς, να σπάνε μέχρι το τέλος της εβδομάδας το “φράγμα” των 2 ευρώ και ειδικά με το ντίζελ κίνησης να έχει καταγράψει μια “φρενήρη” πορεία, καθώς μόλις πριν 10 μέρες ήταν στα 1,50 ευρώ περίπου ανά λίτρο, η κυβέρνηση αποφάσισε τη λήψη μέτρων, με φόντο τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή.
Σύμφωνα με σχετική ενημέρωση, ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου και ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος, σήμερα στις 14.00, θα κάνουν έκτακτες ανακοινώσεις για την αντιμετώπιση της αισχροκέρδειας.
Τα “μέτρα” στη φαρέτρα
Μετά και τη σύσκεψη που έλαβε χώρα, τη Δευτέρα (9/3) στο Μέγαρο Μαξίμου, τα μέτρα που είναι στη “φαρέτρα” και ανάλογα των εξελίξεων μπορεί να ενεργοποιηθούν έχουν να κάνουν με τα εξής:
1. Επιβολή πλαφόν στο μικτό περιθώριο κέρδους στην εμπορία και τη λιανική καυσίμων, με στόχο τον περιορισμό μεγάλων διακυμάνσεων και ανοδικών τάσεων. Είναι ένα μέτρο που η αγορά είχε κατακεραυνώσει και που συχνά δημιουργεί στρεβλώσεις. Είχε, δε, για τρία χρόνια εφαρμοστεί, αλλά έληξε στις 30 Ιουνίου 2025. Αφορούσε, πλαφόν που ίσχυε για το μικτό περιθώριο κέρδους σε καύσιμα και βασικά είδη διατροφής. Το μέτρο είχε τεθεί αρχικά σε ισχύ ως έκτακτη ρύθμιση κατά τη διάρκεια της πανδημίας, το 2021, και παρατάθηκε αρκετές φορές, παραμένοντας ενεργό για μεγάλο χρονικό διάστημα. Σημειώνεται ότι η κυβέρνηση της Κροατίας ανακοίνωσε χθες την επιβολή πλαφόν στις τιμές της βενζίνης και του πετρελαίου κίνησης.
2. Επιδότηση καυσίμων στην αντλία μέσω της παροχής fuel pass. Το μέτρο, που εφαρμόστηκε για πρώτη φορά τον Απρίλιο του 2022, συνδέθηκε άμεσα με την ενεργειακή κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία και λειτούργησε ως ένα έκτακτο εργαλείο ανακούφισης για τους πολίτες. Πάντως, από τα “συμφραζόμενα” η κυβέρνηση έχει φαίνεται να θέτει δύο βασικές προϋποθέσεις για την ενεργοποίηση της συγκεκριμένης ενίσχυσης:
• η τιμή του πετρελαίου να ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι και
• η αύξηση αυτή να διατηρηθεί για χρονικό διάστημα τουλάχιστον ενός μήνα.
Το προηγούμενο σχήμα ενίσχυσης είχε σχεδιαστεί με εισοδηματικά κριτήρια, ώστε να στοχεύει κυρίως τα πιο ευάλωτα και μεσαία νοικοκυριά. Δικαιούχοι ήταν φορολογικοί κάτοικοι Ελλάδας με δηλωθέν οικογενειακό εισόδημα έως 30.000 ευρώ, ενώ η επιδότηση αφορούσε την κάλυψη μέρους του αυξημένου κόστους κατανάλωσης καυσίμων κίνησης για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
Υπενθυμίζεται, ότι το 2022, στην κορύφωση της ενεργειακής κρίσης, το Fuel Pass είχε δοθεί σε 2 δόσεις: μια τρίμηνη, αρχής γενομένης από το Πάσχα εκείνης της χρονιάς κι άλλη μια τρίμηνη, αρχής γενομένης από τον Ιούλιο του 2022, όταν οι τιμές των καυσίμων είχαν εκτοξευθεί και λόγω της αυξημένης ζήτησης του καλοκαιριού. Σε αυτήν τη δεύτερη δόση, το ποσό επιδότησης έφτανε τα 100 ευρώ και το δημοσιονομικό κόστος μόνο γι’ αυτό το τρίμηνο είχε υπολογιστεί σε 200 εκ ευρώ.
3. Επαναφορά επιδοτήσεων στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας, σε περίπτωση που η άνοδος του φυσικού αερίου συμπαρασύρει και τις τιμές χονδρικής στο ρεύμα. Το σενάριο προβλέπει μηχανισμό αυτόματης παρέμβασης με κρατική επιδότηση ανά κιλοβατώρα, ώστε να απορροφάται μέρος της αύξησης. Ωστόσο, προς ώρας ένεκα των ΑΠΕ και των υδροηλεκτρικών υπάρχουν “φρένα” στην αγορά ρεύματος, οπότε και δεν προτάσσεται, ως άμεσο μέτρο.
Να σημειωθεί ότι με Κοινή Υπουργική Απόφαση της Υπουργού Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας Δόμνας Μιχαηλίδου και του Αναπληρωτή Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκου Παπαθανάση θεσπίζεται με βάση ανακοίνωση , νέο πλαίσιο για την Προτεραιότητα 6 «Επισιτιστική Βοήθεια & Υλική Στέρηση» του Προγράμματος «Ανθρώπινο Δυναμικό και Κοινωνική Συνοχή 2021–2027» που χρηματοδοτείται μέσω ΕΣΠΑ.
Με την απόφαση τίθεται σε εφαρμογή νέο ενιαίο εθνικό σύστημα επισιτιστικής βοήθειας μέσω vouchers, συνολικού προϋπολογισμού 400 εκατ. ευρώ.
Με το νέο μοντέλο η επισιτιστική βοήθεια οργανώνεται για πρώτη φορά με ενιαίους κανόνες σε όλη τη χώρα, ενισχύοντας την αυτονομία των δικαιούχων. Από ένα σύστημα υπόδειξης επισιτιστικών αναγκών με προκαθορισμένα πακέτα προϊόντων, περνάμε σε ένα σύστημα όπου ο ίδιος ο ωφελούμενος αποφασίζει τι χρειάζεται, πότε το χρειάζεται και από πού θα το προμηθευτεί.
4. Στο παρελθόν, είχε επίσης, ενεργοποιηθεί, το Market Pass, δηλαδή στο επίδομα super market, για να αντιμετωπιστεί, για ευάλωτες ομάδες, το κύμα των ανατιμήσεων
5. Ένταση ελέγχων, ώστε να υπάρξει “μάζεμα” εγκαίρως πριν φτάσουν οι αυξήσεις στους καταναλωτές κύματα αναίτιων ανατιμήσεων. Αυτό ήδη “τρέχει” και εντάσσεται στην “προληπτική” δράση.
Τα περιθώρια
Πάντως, πέρα από τη διάρκεια της κρίσης, η ενεργοποίηση, σταδιακή ή μη των όποιων μέτρων, θα εξαρτηθεί από τα δημοσιονομικά περιθώρια αλλά και το πλαίσιο που θα βάλει η ΕΕ για πιθανόν “πάγωμα” των δημοσιονομικών κανόνων, μέχρι να τελειώσει η κρίση.
Ως γνωστόν, με βάση τους νέους κανόνες, κάθε χώρα πρέπει να κινείται δημοσιονομικά χωρίς να υπερβαίνει την ετήσια “οροφή” δαπανών, αλλιώς η διαφορά θα πρέπει να καλύπτεται την επόμενη χρονιά.
Η Ελλάδα έχει πιάσει τη φετινή “οροφή”, μετά τη δέσμη φοροελαφρύνσεων που “τρέχει” από την αρχή του χρόνου και σε καμία περίπτωση δεν θέλει να αλλάξει ο σχεδιασμός του 2027, ο οποίος επί του παρόντος βασίζεται σε έναν “κλειδωμένο” χώρο 800- 900 εκ ευρώ.
Υπενθυμίζεται ότι με βάση το Σύμφωνο Σταθερότητας και το άρθρο 26 του σχετικού Κανονισμού, προβλέπει ότι “κατόπιν αιτήματος κράτους- μέλους και σύστασης της Επιτροπής που βασίζεται στην ανάλυσή της, το Συμβούλιο δύναται να εκδώσει, εντός τεσσάρων εβδομάδων από τη σύσταση της Επιτροπής, σύσταση με την οποία επιτρέπει σε κράτος μέλος να αποκλίνει από την πορεία των καθαρών δαπανών όπως καθορίζεται από το Συμβούλιο, όταν εξαιρετικές περιστάσεις οι οποίες εκφεύγουν του ελέγχου του κράτους μέλους έχουν σημαντική επίπτωση στα δημόσια οικονομικά του οικείου κράτους μέλους, υπό τον όρο ότι η εν λόγω απόκλιση δεν θέτει σε κίνδυνο τη μεσοπρόθεσμη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών”.
