Σε ένα ξέφωτο της περίφημης διαδοχής των σεζόν στον κύκλο των θεαμάτων, και ειδικά για εμάς των μουσικών σκηνών, στις 11 Οκτωβρίου, ημέρα Σάββατο, στον Σταυρό του Νότου Plus, είχαμε τη χαρά να βιώσουμε μια αληθινά ξεχωριστή εμπειρία — ξέφωτο και όαση για μας και τους ακροατές — με τον μεγάλο και απαράμιλλο Βασίλη Σκουλά και το συγκρότημά του.
Το ήθος, ο πολιτισμός και η ατμόσφαιρα — στοιχεία με τα οποία ο Σκουλάς μας έχει μπολιάσει, από το μεγαλύτερο γλέντι μέχρι την πιο μαζεμένη ακουστική βραδιά παρουσίασης τραγουδιών — έδωσαν τον τόνο από την αρχή, χωρίς να μειώσουν τη φλεγόμενη όρεξη και τον ενθουσιασμό του συγκινημένου κοινού να τον δει το γρηγορότερο πάνω στη σκηνή.Θα μπορούσα να το πω και αλλιως πιο συντομα: Ηταν το λιγοτερο διασπασμενο και φλυαρο κοινο που εχω δει ,εδω και πολλα χρονια πριν απο παρασταση . Κάτι ακόμη που μου προξένησε ιδιαίτερη εντύπωση, ήταν ότι τα κινητά παρέμειναν οπλισμένα και κατέγραφαν όσα γινόταν στη σκηνή, με απόλυτο σεβασμό και τόση ησυχία , λες και αποτελούσε μέρος της όλης μυσταγωγίας που επικρατούσε.
Και βέβαια, η Κρήτη έδωσε το παρόν της πάνω και κάτω απ’ τη σκηνή, από το Α ως το Ω
Υπήρχε όμως και κάτι πολύ σημαντικό που έκανε τη βραδιά ακόμα πιο ξεχωριστή — συλλεκτική θα έλεγα — και ιστορική: η πρώτη προαναγγελία της κυκλοφορίας της βιογραφίας του Βασίλη Σκουλά, για την οποία συνεργάστηκε με τον μαίτρ του είδους, Κώστα Μπαλαχούτη. Η ανακοίνωση αυτή ξεκίνησε τη βραδιά και της έδωσε έναν μοναδικό χαρακτήρα. Το τραπεζάκι στη σκηνή, ανάμεσα στα μουσικα όργανα· ο πολύπειρος συντονιστής Νίκος Θρασυβούλου στο κέντρο εκανε την εισαγωγή και τις πρώτες τοποθετήσεις· κι ύστερα, μαζί με τον σπουδαίο μας στιχουργό και ραδιοφωνικό παραγωγό Κώστα Φασουλά, διαβάσαμε αποσπάσματα από το επερχόμενο βιβλίο, δημιουργώντας έτσι — δια στόματος και χείρος Σκουλά και Μπαλαχούτη — ένα ακόμα πιο ζωντανό κλίμα και πέρασμα στη μουσική και στα τραγούδια,για του λογου το ακριβες οσων προαναφερθηκαν.Ο Βασίλης Σκουλάς ανέβηκε στη σκηνή και, εμφανώς συγκινημένος, μοιράστηκε μαζί μας δυο λόγια για το βιβλίο και πολλές ευχαριστίες στους συντελεστές του βιβλίου, στον Νίκο Αναγνωστάκη, το Ογδόο και τις εκδόσεις του, και βεβαίως στο κοινό, που τον ακολουθεί και τον κρατάει στην δημιουργική κορυφή όλα αυτά τα χρόνια.Το κοινό, το οποίο στο τέλος αυτής της σπάνιας έναρξης για μια βραδιά στον Σταυρό του Νότου, ξέσπασε σε παρατεταμένο χειροκρότημα και ιαχές.
Ο Βασίλης Σκουλάς, ένας άρχοντας που κοσμεί το επάγγελμά μας — όπως έλεγε ο Μανώλης Λιδάκης αλλά και όλοι οι άνθρωποι του χώρου μας που τον γνωρίζουν — δεν έχασε την ευκαιρία να παρουσιάσει ένα μεγάλο μέρος από το υλικό της προσωπικής του δισκογραφίας, που χαρακτήρισε την πορεία του στο έντεχνο τραγούδι το οποίο συνορεύει με την κρητική παράδοση, καθώς και μεγάλα τραγούδια Ελλήνων δημιουργών που τον σημάδεψαν και τον εμπνέουν ακόμα. Από τον Βαμβακάρη και τον Θεοδωράκη, μέχρι τον Μαρκόπουλο (με τον οποίο είχε συνεργαστεί εκτενώς) και τον Νικολόπουλο, εναλλάσσοντας τα φυσικά με κλασικά κομμάτια και μνημεία της κρητικής μουσικής — και απογειωτικά ξεσπάσματα, όπου οι λύρες και τα λαούτα πήραν φωτιά και θα σήκωναν από το κάθισμά του και τον πιο διστακτικό χορευτή σε έναν χώρο σαν τον Σταυρό.
Υπέροχη μπάντα με πεντακάθαρο σήμα ήχου — όπως και η λύρα του άλλωστε, πεντακάθαρη στο παίξιμο και το σήμα της — και ιδιαίτερα ευχάριστη η παρουσία των πολύ νέων της παρέας: της Ελένης Τορνεσάκη στο τραγούδι και του εγγονού Βασίλη Σκουλά του νεότερου, που τραγούδησε κι αυτός, είτε μόνος είτε μοιράζοντας μέρη με τον παππού του, συνεχίζοντας επάξια μια μεγάλη παράδοση της οικογένειας, που συνεχίζεται εδώ και πολλές γενιές σε όλα τα πεδία της Τέχνης. Τα λόγια των φίλων μου από το Κρέφελντ και το Ντίσελντορφ, ότι ήταν από τις πιο συγκινητικές βραδιές της ζωής τους και πως — πράγματι — η φωνή του Βασίλη Σκουλά έμεινε αλώβητη στον χρόνο, τα λένε όλα, πιστεύω.Θα σταθώ σε δύο σημεία κλείνοντας, που τρεις μέρες μετά γυρίζουν ακόμα στο μυαλό μου.
Αν υπήρχε Hall of Fame της παραδοσιακής μουσικής μας και της κρητικής μουσικής στην Ελλάδα, καθώς και των λαϊκών ηρώων της κάθε περιοχής του τόπου μας, ο Βασίλης Σκουλάς, με την προσφορά του σε πολλά και σημαντικά θέματα — στα οποία, με την παρουσία του, άλλαξε τον τρόπο του παιχνιδιού και ανέβασε τον πήχη — θα ήταν από τους πρώτους εισαχθέντες, χωρίς δεύτερη συζήτηση.
Για να καταλάβετε καλύτερα την έμφαση με την οποία το εννοώ, πρέπει να διαβάσετε αυτό το υπέροχο, τολμηρό και αθόρυβα ειλικρινές βιβλίο, που αποκαλύπτει τόσα πολλά, όχι μόνο για τις ένδοξες και σημαντικές στιγμές του, αλλά και για τις δυσκολίες, τις μάχες και τα ορόσημα της προσφοράς του εδώ και έξι δεκαετίες. Το βιβλίο αποτελεί παρακαταθήκη αληθινή και εθνικό θησαυρό, όχι μόνο για τους Κρητικούς αλλά και για κάθε έναν που αγαπάει την παράδοσή μας — και πόσο μάλλον αν είναι μουσικός, εκκολαπτόμενος ή φτασμένος. Θα το χαρακτήριζα εθνικό θησαυρό, όπως βεβαίως και τον ίδιο τον κύριο Σκουλά.Δεύτερο, και εξίσου σημαντικό, είναι τα τραγούδια.
Θέλω να είμαι ξεκάθαρος: μετά από μια εικοσαετία μεγάλης αναβίωσης και μπολιάσματος του τραγουδιού μας από δημοτικά στοιχεία — και στη μουσική και στον ήχο και στην ανανέωση της θεματικής του στίχου — η καρδιά μου χτυπάει πιο πολύ εδώ, στην καθαρή γραμμή και στον ατόφιο λόγο, με αρχή, μέση και τέλος. Χωρίς μίμηση του παλιού, χωρίς νεωτερισμούς και σώνει και καλά εξηλεκτρισμούς (με λιγοστές εξαιρέσεις), χωρίς την επιβολή μιας συνδήλωσης, αλλά με την ευγενική και απλόχερη παρουσία της.
Εξάλλου, είναι γνωστές στους κοντινούς — και όχι μόνο — οι αρχές με τις οποίες ο Σκουλάς πορεύτηκε στη ζωή του και τα ιδανικά που υπηρέτησε και ενέπνευσε, από το πιο μικρό καθημερινό ζήτημα μέχρι το πιο μεγάλο του καλλιτεχνικό όραμα. Άκουγα τα τραγούδια του Κώστα Φασουλά σαν να ήταν η πρώτη φορά: Τα άγρια πουλιά και το Άσπρο μαντήλι ανεμίζε η το Στο ξεσπασμα του φεγγαριου , σε μουσικές των Γιάννη Νικολάου και Μάριου Τόκα. Τραγούδια που γνώρισαν μεγάλη επιτυχία και έγιναν κλασικά. Όμως το αθηνοκεντρικό σύστημα των μίντια σήμερα δεν ξέρω αν καταλαβαίνει ακριβώς το μέγεθός τους και τη σημασία τους. Όπως και να ’χει, ήταν μεγάλη μου τιμή, αληθινή χαρά και συγκίνηση να παρευρεθώ σε ένα τέτοιο βράδυ — πόσο μάλλον να συμμετέχω — και περιμένω κι εγώ το βιβλίο πώς και πώς,στη βιβλιοθηκη μου.
Για άλλη μια φορά, και τι φορά εδώ! — για ένα φαινόμενο σαν τον Σκουλά, με την τεράστια κιόλας εμπορική του διάσταση στα πέρατα του κόσμου — έγινε ξεκάθαρο σε όλους μας πως το αληθινό χρηματιστήριο της καρδιάς και της συγκίνησης, του ταλέντου και της συνέπειας, θα μακροημερεύει και θα μας δίνει ζωή μέλλοντος ξανά και ξανά.
Τα υπόλοιπα, μαζι με το βιβλίο — σύντομα!
Μαζί με τις ευχαριστίες μας για το δώρο αυτής της έκδοσης, σε όλους τους συντελεστές.
