ΥΠΕΣ: Νέες διατάξεις για το Δημοτικό Συμβούλιο με τον νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης

Ο νέος Κώδικας Δήμων & Περιφερειών φέρνει μια ολόκληρη «δέσμη» αλλαγών στον τρόπο που λειτουργούν τα συμβούλια, οι παρατάξεις και οι επιτροπές, με κεντρικούς άξονες: στήριξη των παρατάξεων, ενίσχυση της μειοψηφίας, πλήρη δημοσιότητα των συνεδριάσεων, ψηφιακή λειτουργία και πιο θεσμοθετημένη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών.

Οι διατάξεις για την λειτουργία του Δημοτικού Συμβουλίου περιλαμβάνονται στο Βιβλίο ΔΕΥΤΕΡΟ.

Παρακάτω μια συγκεντρωτική παρουσίαση των βασικών καινοτομιών που προκύπτουν.

1. Θεσμική στήριξη των παρατάξεων

Οι υπηρεσίες του δήμου/περιφέρειας χορηγούν στις παρατάξεις υπηρεσιακές ηλεκτρονικές διευθύνσεις, οι οποίες αναρτώνται στην ιστοσελίδα του δήμου/περιφέρειας, ώστε να είναι σαφής και δημόσια η δυνατότητα επικοινωνίας των πολιτών με κάθε παράταξη.

2. Δημιουργία νέας παράταξης μειοψηφίας από ανεξαρτητοποιηθέντες

Ο κώδικας ρυθμίζει λεπτομερώς το τι γίνεται όταν σύμβουλοι διαγράφονται ή ανεξαρτητοποιούνται:

• Δημοτικοί/περιφερειακοί σύμβουλοι που διαγράφηκαν ή ανεξαρτητοποιήθηκαν (με ορισμένες εξαιρέσεις), καθώς και ο πρώην δήμαρχος ή περιφερειάρχης που παραμένει σύμβουλος, μπορούν να συγκροτήσουν νέα παράταξη μειοψηφίας.
• Προϋπόθεση: τα μέλη της νέας παράταξης να είναι πάνω από το 1/5 του συνολικού αριθμού μελών του συμβουλίου.
• Η νέα αυτή παράταξη δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να καταστεί παράταξη πλειοψηφίας, ακόμη κι αν αριθμητικά ξεπεράσει την παράταξη του δημάρχου/περιφερειάρχη.

Παράλληλα, ο κώδικας προβλέπει ότι η νέα παράταξη της μειοψηφίας:

• Μπορεί να συμμετέχει στο προεδρείο του συμβουλίου(σε περίπτωση κένωσης θέσης ή ανασυγκρότησης στη δεύτερη θητεία), εφόσον καταστεί δεύτερη ή τρίτη σε εκλογική δύναμη.
• Μπορεί να εκπροσωπείται σε δημοτική/περιφερειακή επιτροπή ή άλλες αποφασιστικές επιτροπές, όταν εξαντληθούν τα αναπληρωματικά μέλη των λοιπών παρατάξεων της μειοψηφίας.

Στην πράξη, δημιουργείται ένας «θεσμικός διάδρομος» για οργανωμένη, σταθερή μειοψηφία, ακόμη και όταν το πολιτικό σκηνικό στο συμβούλιο μεταβληθεί μέσα στη θητεία.

3. Ψηφιακή δημοσιότητα & ζωντανή μετάδοση των συνεδριάσεων

Ο νέος κώδικας ενισχύει τη διαφάνεια των συνεδριάσεων δημοτικών και περιφερειακών συμβουλίων:

• Ο «δημόσιος χαρακτήρας» της συνεδρίασης πρέπει να διασφαλίζεται υποχρεωτικά τόσο στη δια ζώσης, όσο και στην ηλεκτρονική συνεδρίαση.
• Είναι υποχρεωτική η ταυτόχρονη μετάδοση της συνεδρίασης (όταν είναι δημόσια) μέσω:
  • συνδέσμου στην ιστοσελίδα του δήμου/περιφέρειας ή
  • σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης, εφόσον υπάρχουν.
• Επιτρέπεται η ραδιοφωνική και τηλεοπτική κάλυψη με απόφαση του προέδρου.

Η συνεδρίαση μπορεί να μη διεξαχθεί ή να μη μεταδοθεί δημόσια μόνο αν το αποφασίσει το συμβούλιο με πολύ αυξημένη πλειοψηφία 3/5 του συνόλου των μελών, με ειδική αιτιολογία, και μάλιστα αυτή η απόφαση λαμβάνεται σε δημόσια συνεδρίαση.

Αντίστοιχες διατάξεις ισχύουν πια και για τις δημοτικές & περιφερειακές επιτροπές, με υποχρεωτική livestream μετάδοση, δυνατότητα προσέλευσης πολιτών και ειδική ρύθμιση για τη ραδιοτηλεοπτική κάλυψη.

4. Πιο ισχυρά δικαιώματα στη μειοψηφία – θεματολογία & λόγος

Ο κώδικας ενισχύει τη δυνατότητα της μειοψηφίας να φέρνει θέματα και να ακούγεται:

• Ημερήσια διάταξη συμβουλίου:
  • Ο πρόεδρος καταρτίζει την ΗΔ, αλλά μπορεί να εντάξει θέματα που προτείνει ο επικεφαλής κάθε παράταξης της μειοψηφίας έως μία μέρα πριν την πρόσκληση.
  • Υποχρεούται να εντάξει θέμα:
    • έως τρεις (3) φορές ανά έτος όταν το ζητά η μείζων μειοψηφία
    • και μία (1) φορά ανά έτος για κάθε άλλη παράταξη της μειοψηφίας.
  • Σειρά λόγου στη συνεδρίαση:
    • Ο δήμαρχος/περιφερειάρχης έχει δικαίωμα να εκφράζει τις απόψεις του κατά προτεραιότητα.
    • Ακολουθούν ο αρμόδιος αντιδήμαρχος/αντιπεριφερειάρχης.
    • Στη συνέχεια, με προτεραιότητα, μιλούν οι επικεφαλής των παρατάξεων της μειοψηφίας, με βάση τη δύναμη της κάθε παράταξης.

Αυτό σημαίνει ότι ο δήμαρχος μιλάει μια φορά σε κάθε κύκλο; Χρειάζεται διευκρίνιση.

5. Επιτροπές πολιτικής – αποκέντρωση αρμοδιοτήτων

Για να μην «φορτώνεται» όλη η ύλη στο συμβούλιο, ο κώδικας προβλέπει:

• Δυνατότητα σύστασης μέχρι δύο (2) επιτροπών στις περιφέρειες(ανεξαρτήτως πληθυσμού) και μίας (1) επιτροπής στους μεγάλους δήμους άνω των 200.000 κατοίκων, με απόφαση του συμβουλίου.
• Σε αυτές μπορεί να μεταβιβάζεται αποφασιστική αρμοδιότητα για συγκεκριμένους τομείς πολιτικής, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά της περιοχής.

6. Ψηφιακά πρακτικά και ανάρτηση αποφάσεων – πειθαρχικές ευθύνες

Η λειτουργία των συμβουλίων «ψηφιοποιείται» πλήρως:

• Τα επίσημα πρακτικά καταρτίζονται με κάθε πρόσφορο ηλεκτρονικό μέσο, μεταφέρονται σε ηλεκτρονικό κείμενο, υπογράφονται ψηφιακά από πρόεδρο & γραμματέα και αναρτώνται στην ιστοσελίδα του δήμου ή της περιφέρειας στο σύνολό τους.
• Όπου καταγράφονται «ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα» ιδιωτών, αυτά ανωνυμοποιούνται πριν από την ανάρτηση.
• Η μη τήρηση πρακτικών ή η μη ανάρτησή τους στην ιστοσελίδα θεωρείται σοβαρή παράβαση καθήκοντος για πρόεδρο και γραμματέα και υπόκειται σε πειθαρχικό έλεγχο.

Επιπλέον:

• Οι αποφάσεις του συμβουλίου (εκτός των κανονιστικών) είναι άμεσα εκτελεστές με την έκδοσή τους.
• Εντός τριών (3) ημερών από τη συνεδρίαση, αναρτάται στην ιστοσελίδα πίνακας με τα θέματα, τον αριθμό των αποφάσεων, σύνοψη περιεχομένου και τη ψήφο της μειοψηφίας.
• Οι αποφάσεις διατίθενται στο κοινό σύμφωνα με το κεφάλαιο Ι του ν. 4727/2020για τα ανοικτά δεδομένα και την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημοσίου τομέα – δηλαδή αποκτούν και νομικά τον χαρακτήρα opendata που σημαίνει και συγκεκριμένο μορφότυπο.

7. Γνωμοδοτικές επιτροπές & συμμετοχή κοινωνίας των πολιτών

Ο κώδικας θεσμοθετεί πιο συστηματικά τη «γέφυρα» συμβουλίου – κοινωνίας:

• Με τον κανονισμό λειτουργίας του συμβουλίου μπορεί να προβλέπεται η σύσταση γνωμοδοτικών επιτροπών για θέματα που συζητά το συμβούλιο.
• Η σύσταση γνωμοδοτικής επιτροπής κοινωνικής συνοχής & συμπερίληψης(ισότητα φύλων, δικαιώματα ΑμεΑ, εξάλειψη διακρίσεων) είναι υποχρεωτική.
• Στις γνωμοδοτικές επιτροπές μετέχουν:
  • σύμβουλοι από όλες τις παρατάξεις,
  • υπάλληλοι της αρμόδιας διεύθυνσης,
  • ιδιώτες εμπειρογνώμονες και
  • εκπρόσωποι κοινωνικών φορέων της περιοχής.
• Με απόφαση του συμβουλίου (2/3 των μελών) μπορεί να καταβάλλονται έξοδα κίνησης και ημερήσια αποζημίωση σε ιδιώτες μέλη γνωμοδοτικών επιτροπών για μετακινήσεις που σχετίζονται με το έργο τους, με ανώτατα όρια όπως προβλέπει ο ν. 4336/2015.