Σε πλήρη αντίθεση με τις δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος υποστηρίζει ότι μια συμφωνία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν βρίσκεται ένα βήμα πριν από την υπογραφή της, η Τεχεράνη ξεκαθαρίζει ότι δεν έχει ακόμη ληφθεί τελική απόφαση.
Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκαεΐ, δήλωσε ότι μεγάλο μέρος του διαπραγματευτικού κειμένου έχει οριστικοποιηθεί, ωστόσο «δεν έχει επιτευχθεί τελική κατάληξη».
«Πρόκειται για ένα πολύ σημαντικό ζήτημα, το οποίο εξετάζεται αυτή τη στιγμή από τα αρμόδια όργανα λήψης αποφάσεων», δήλωσε, προσθέτοντας ότι το Ιράν δεν πρόκειται να υποχωρήσει από τις «κόκκινες γραμμές» του.
Οι δηλώσεις αυτές έρχονται λίγες ώρες μετά την ανακοίνωση του Τραμπ ότι έχει επιτευχθεί «μια μεγάλη διευθέτηση» με την Τεχεράνη και ότι η συμφωνία θα μπορούσε να υπογραφεί ακόμη και μέσα στο Σαββατοκύριακο στην Ευρώπη.
«Μόλις υπογράψουμε, τα Στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν επίσημα. Αυτό θα μπορούσε να συμβεί πολύ σύντομα, ίσως μέσα στο Σαββατοκύριακο», δήλωσε ο Αμερικανός πρόεδρος, προσθέτοντας ότι εκ μέρους των ΗΠΑ θα μπορούσε να υπογράψει ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς.
Ωστόσο, από τα μέσα Μαρτίου ο Τραμπ έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι μια συμφωνία βρίσκεται κοντά, χωρίς μέχρι στιγμής να υπάρξει οριστικό αποτέλεσμα.
Η «Συμφωνία του Ισλαμαμπάντ»
Σύμφωνα με πληροφορίες που δημοσίευσε το Axios, το υπό διαμόρφωση μνημόνιο κατανόησης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν προβλέπει το άμεσο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ χωρίς διόδια και τη σταδιακή άρση των κυρώσεων κατά της Τεχεράνης, ανάλογα με τον βαθμό συμμόρφωσής της.
Η συμφωνία, η οποία διαμορφώθηκε με τη μεσολάβηση του Κατάρ και του Πακιστάν, αναμένεται να λάβει την ονομασία «Συμφωνία του Ισλαμαμπάντ», εφόσον τελικά υπογραφεί.
Το μνημόνιο προβλέπει παράταση της εκεχειρίας για 60 ημέρες, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, διάστημα κατά το οποίο θα διεξαχθούν νέες διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Παράλληλα, περιλαμβάνει πλαίσιο για τη διαχείριση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου της χώρας, αν και οι οριστικές αποφάσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα θα ληφθούν μόνο μέσω μιας δεύτερης, πιο αναλυτικής συμφωνίας.
Διπλωμάτης που συμμετέχει στις διαμεσολαβητικές προσπάθειες δήλωσε στο Axios ότι «οι ΗΠΑ και το Ιράν έχουν συμφωνήσει στο κείμενο της συμφωνίας», ωστόσο απομένει η τελική πολιτική έγκριση.
Σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν τις διαπραγματεύσεις, μέχρι το βράδυ της Πέμπτης η συμφωνία είχε εγκριθεί σε υψηλό επίπεδο από την ιρανική πλευρά, όχι όμως κατ’ ανάγκη και από τον ανώτατο ηγέτη Μοτζτάμπα Χαμενεΐ.
Την ίδια ώρα, τέσσερα μεταγωγικά αεροσκάφη C-17 της αμερικανικής Πολεμικής Αεροπορίας αναχώρησαν για την Ευρώπη μεταφέροντας εξοπλισμό ενόψει πιθανής τελετής υπογραφής στη Γενεύη.
Οι όροι της συμφωνίας
Βάσει του σχεδίου, το Ιράν δεσμεύεται να μην αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο και να επιλύσει τη διαμάχη γύρω από τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου.
Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι μία από τις επιλογές που εξετάζονται είναι η αραίωση του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου εντός του Ιράν υπό την εποπτεία επιθεωρητών του ΟΗΕ.
Το μνημόνιο προβλέπει επίσης την άμεση επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και την επιστροφή της ναυσιπλοΐας στα προπολεμικά επίπεδα μέσα σε 30 ημέρες.
Σε αντάλλαγμα, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό και θα παρέχουν προσωρινές εξαιρέσεις από τις κυρώσεις για 60 ημέρες, επιτρέποντας στο Ιράν να επανεκκινήσει τις εξαγωγές πετρελαίου.
Η περαιτέρω χαλάρωση των κυρώσεων θα εξαρτηθεί από την τήρηση των όρων της συμφωνίας και τη στάση της Τεχεράνης στις επόμενες διαπραγματεύσεις.
Παραμένει πάντως ασαφές τι θα συμβεί με τα δισεκατομμύρια δολάρια ιρανικών κεφαλαίων που παραμένουν δεσμευμένα στο εξωτερικό.
Το Ιράν ζητεί την άμεση αποδέσμευση μέρους των χρημάτων με την υπογραφή της αρχικής συμφωνίας, ενώ η Ουάσιγκτον επιμένει ότι τα κεφάλαια θα αποδεσμεύονται σταδιακά, ανάλογα με τη συμμόρφωση της Τεχεράνης.
Το ιρανικό σχέδιο συμφωνίας και οι αμφιβολίες
Παράλληλα, ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης δημοσίευσαν πληροφορίες για ένα πιθανό προκαταρκτικό σχέδιο συμφωνίας 14 σημείων.
Αξιοσημείωτο είναι ότι όλα τα σημεία που, σύμφωνα με το πρακτορείο ειδήσεων Mehr, περιλαμβάνονται στο σχέδιο αποτελούν πάγιες επιδιώξεις της Τεχεράνης, με αποτέλεσμα το κείμενο να μοιάζει περισσότερο με έναν «ευχολόγιο» του Ιράν.
Παράλληλα, δεν γίνεται καμία αναφορά σε ουσιαστικές παραχωρήσεις από την ιρανική πλευρά, οι οποίες θα μπορούσαν να ικανοποιήσουν τις αμερικανικές απαιτήσεις.
Σύμφωνα με τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης, το μνημόνιο κατανόησης 14 σημείων περιλαμβάνει:
Δέσμευση των Ηνωμένων Πολιτειών για άρση των κυρώσεων κατά του Ιράν, αποχώρηση δυνάμεων από την περιοχή και τερματισμό του ναυτικού αποκλεισμού.
Άρση των αμερικανικών κυρώσεων στις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου και αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων.
Επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ.
Παρουσίαση αμερικανικού σχεδίου για την «ανασυγκρότηση της ιρανικής οικονομίας».
Διεξαγωγή «τελικών διαπραγματεύσεων» σε μεταγενέστερο στάδιο για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης και για οικονομικά ζητήματα, χωρίς όμως να υπάρξει οποιαδήποτε συζήτηση για το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν.
Οι πληροφορίες αυτές αντιμετωπίζονται με επιφυλάξεις, καθώς πρόκειται για πάγιες διεκδικήσεις της Τεχεράνης και θεωρείται μάλλον απίθανο οι Ηνωμένες Πολιτείες να αποδέχονταν πλήρως όλους αυτούς τους όρους χωρίς να ζητήσουν ανταλλάγματα, όπως για παράδειγμα τον τερματισμό ή τον δραστικό περιορισμό των πυρηνικών και πυραυλικών προγραμμάτων του Ιράν.
Το Ισραήλ κρατά αποστάσεις
Το γραφείο του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου ξεκαθάρισε ότι το Ισραήλ δεν αποτελεί μέρος του υπό διαμόρφωση μνημονίου κατανόησης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.
Παράλληλα, υπογράμμισε ότι οποιαδήποτε τελική συμφωνία θα πρέπει να περιλαμβάνει την απομάκρυνση του εμπλουτισμένου ουρανίου, τη διάλυση των υποδομών εμπλουτισμού, περιορισμούς στην παραγωγή πυραύλων και τον τερματισμό της στήριξης του Ιράν προς ένοπλες οργανώσεις στην περιοχή.
Νέα ένταση στο Ορμούζ και αναταράξεις στις αγορές
Την ώρα που συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις, η ένταση στα Στενά του Ορμούζ παραμένει. Ιρανικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν ότι οι δυνάμεις της χώρας εμπόδισαν την είσοδο ενός «παραβάτη δεξαμενόπλοιου» στα Στενά, λίγη ώρα μετά από αναφορές για εκρήξεις κοντά στο λιμάνι του Μπαντάρ Αμπάς, ενώ αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις κατέρριψαν δύο ιρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη τύπου «one-way attack drones».
Σύμφωνα με αμερικανό αξιωματούχο, που μίλησε στο Reuters υπό καθεστώς ανωνυμίας, ανέφερε ότι τα drones καταρρίφθηκαν ενώ το Ιράν επιχειρούσε να πλήξει εμπορικά πλοία τα οποία διέρχονταν από τα Στενά του Ορμούζ, μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς μεταφοράς πετρελαίου στον κόσμο.
Παράλληλα, ο Τραμπ αποκάλυψε ότι ακύρωσε νέο κύμα αμερικανικών αεροπορικών επιδρομών κατά του Ιράν, υποστηρίζοντας ότι οι συνομιλίες είχαν φτάσει στο υψηλότερο επίπεδο της ιρανικής ηγεσίας και είχαν λάβει τις απαραίτητες εγκρίσεις.
Οι εξελίξεις επηρέασαν άμεσα τις αγορές. Οι τιμές του πετρελαίου αρχικά εκτοξεύθηκαν μετά τις αμερικανικές απειλές για νέα στρατιωτική δράση, αλλά στη συνέχεια υποχώρησαν απότομα μετά την ανακοίνωση της ακύρωσης των επιθέσεων.
Το αμερικανικό αργό WTI υποχώρησε κατά 1,9% στα 86,08 δολάρια το βαρέλι, ενώ το Brent κατέγραψε πτώση 1,5%, στα 89,08 δολάρια. Παράλληλα, τα ασιατικά χρηματιστήρια κατέγραψαν ισχυρά κέρδη, με τον Kospi της Νότιας Κορέας να ενισχύεται κατά 7,4% και τον Nikkei της Ιαπωνίας κατά 2,7%.
