Καθυστερήσεις, ελλείψεις και παραβιάσεις στις οικοδομικές άδειες αποκαλύπτει το πόρισμα της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας (ΕΑΔ) στη λειτουργία της Διεύθυνσης Πολεοδομικών Εφαρμογών του Δήμου Ρόδου.
Σύμφωνα με τη dimokratiki.gr, πρόκειται για έκθεση ελέγχου 181 σελίδων, η οποία συντάχθηκε από κλιμάκιο 2 επιθεωρητριών του Τομέα Δομημένου Περιβάλλοντος και Χωροταξίας, σε εκτέλεση εντολής ελέγχου που είχε εκδοθεί στις 4 Αυγούστου 2025. Ο έλεγχος κάλυψε το διάστημα από την 1η Νοεμβρίου 2022 έως την 31η Δεκεμβρίου 2024 και εξέτασε 3 μεγάλες κατηγορίες υποθέσεων: τις αιτήσεις για προέγκριση οικοδομικών αδειών και για βεβαίωση όρων δόμησης, τις καταγγελίες για αυθαίρετες κατασκευές και τις αιτήσεις για ανασύσταση απολεσθέντων φακέλων οικοδομικών αδειών. Το συμπέρασμα δείχνει ότι κατά την κρίσιμη διετία, η υπηρεσία λειτούργησε σε πλήθος περιπτώσεων εκτός των προβλεπόμενων διαδικασιών.
Το πλαίσιο και το μέγεθος του ελέγχου
Η αφετηρία του ελέγχου δεν είναι τυχαία. Κατά το επίμαχο διάστημα ίσχυαν οι διαδοχικές καταληκτικές προθεσμίες του νόμου 4759/2020 για την εκτός σχεδίου δόμηση, δηλαδή η δυνατότητα να οικοδομηθούν κατά παρέκκλιση γήπεδα μικρότερα των 4 στρεμμάτων, εφόσον υποβαλλόταν εμπρόθεσμα αίτημα με τα απαιτούμενα δικαιολογητικά. Η πρώτη και πιο κρίσιμη προθεσμία έληγε στις 9 Δεκεμβρίου 2022 και ακολούθησαν διαδοχικές νομοθετικές παρατάσεις. Ακριβώς σε εκείνες τις ημερομηνίες παρατηρείται εκρηκτική συγκέντρωση αιτήσεων στη Ρόδο. Συνολικά, στο διάστημα του ελέγχου υποβλήθηκαν στην Υπηρεσία Δόμησης 877 αιτήσεις για έκδοση προέγκρισης οικοδομικής άδειας και 1.024 αιτήσεις για έκδοση βεβαίωσης όρων δόμησης. Από τις αιτήσεις βεβαίωσης όρων δόμησης, οι 681 υποβλήθηκαν μόνο μέσα στον Δεκέμβριο του 2022, ποσοστό 66% του συνόλου, ενώ ένα επιπλέον 7% τον Νοέμβριο του ίδιου έτους, δηλαδή ακριβώς πριν από τη λήξη της προθεσμίας. Το ελεγκτικό κλιμάκιο εξέτασε δειγματοληπτικά 141 αιτήσεις προέγκρισης, ποσοστό 16% του συνόλου, καθώς και 36 στοχευμένα επιλεγμένες αιτήσεις βεβαίωσης όρων δόμησης, ενώ στο σκέλος των αυθαιρέτων αποδελτίωσε και τις 108 εκθέσεις αυτοψίας που συντάχθηκαν στο ίδιο διάστημα.
Προεγκρίσεις: παραβίαση προθεσμιών στο 79% του δείγματος
Τα ευρήματα για τις προεγκρίσεις είναι εντυπωσιακά ως προς την έκτασή τους. Από τις 141 αιτήσεις που ελέγχθηκαν, στις 111, δηλαδή σε ποσοστό 79%, διαπιστώθηκε ότι δεν τηρήθηκαν οι προθεσμίες του άρθρου 35 του νόμου 4495/2017. Ακόμη και στις αιτήσεις για τις οποίες τελικά εκδόθηκε πράξη, το ποσοστό παραβίασης ανέρχεται σε 55%, καθώς 37 από τις 67 εκδοθείσες προεγκρίσεις εκδόθηκαν εκτός των νόμιμων χρονικών ορίων. Σε 19 από τις 67 περιπτώσεις, ποσοστό 28%, η προέγκριση εκδόθηκε μετά την πάροδο της αποκλειστικής δεκαήμερης προθεσμίας από την ηλεκτρονική υποβολή, ενώ σε 16 από αυτές τις 19 περιπτώσεις καταγράφηκαν τροποποιήσεις των αναθέσεων μεταξύ των υπαλλήλων, χωρίς να προκύπτει η αναγκαιότητά τους. Αιτήσεις παρέμεναν σε εκκρεμότητα πολύ πέραν του εξαμήνου χωρίς απόρριψη ή αρχειοθέτηση, όπως ρητά προβλέπει ο νόμος, ενώ δεν ενεργοποιήθηκε ποτέ η διαδικασία υποκατάστατου ελέγχου από τον προϊστάμενο. Η υπηρεσία, στις απαντήσεις της προς την Αρχή, απέδωσε τις καθυστερήσεις στον μεγάλο όγκο αιτήσεων, στην υποστελέχωση, σε τεχνικά προβλήματα της πλατφόρμας και στην ευρεία χωρική αρμοδιότητα, καθώς η Πολεοδομία της Ρόδου υποστηρίζει διοικητικά και τους Δήμους Σύμης, Μεγίστης, Τήλου και Χάλκης.
Αυθαίρετα: 108 εκθέσεις αυτοψίας και πρόστιμα που δεν βεβαιώθηκαν ποτέ
Η εικόνα στη διαχείριση των καταγγελιών για αυθαίρετα είναι εξίσου προβληματική. Το ελεγκτικό κλιμάκιο διαπίστωσε ότι δεν τηρείται καμία τυποποιημένη διαδικασία καταγραφής, ιεράρχησης και παρακολούθησης των καταγγελιών. Από τα 9.265 εισερχόμενα έγγραφα που κλήθηκε να διαχειριστεί η υπηρεσία στο διάστημα του ελέγχου, τα 6.757 εμφανίζονται στο ηλεκτρονικό πρωτόκολλο ως εκκρεμή, χωρίς δηλαδή συσχετισμένη ενέργεια. Στο Τμήμα Ελέγχου Κατασκευών χρεώθηκαν 3.291 έγγραφα, εκ των οποίων 2.194 παραμένουν σε εκκρεμότητα. Ειδικότερα, από τα 277 έγγραφα που αφορούν καταγγελίες, εκκρεμούν τα 205, από τα 536 που αφορούν αυτοψίες εκκρεμούν τα 386 και από τα 217 σήματα διακοπής εργασιών, κυρίως από την Εφορεία Αρχαιοτήτων και την Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων, εκκρεμούν τα 176.
Στο ίδιο διάστημα συντάχθηκαν συνολικά 108 εκθέσεις αυτοψίας αυθαιρέτων, 4 το 2022, 48 το 2023 και 56 το 2024, εκ των οποίων 7 αφορούσαν τη Σύμη και τη Μεγίστη. Σε 72 από αυτές συμμετείχαν στο κλιμάκιο υπάλληλοι που δεν ήταν τοποθετημένοι στο αρμόδιο Τμήμα Ελέγχου Κατασκευών, ενώ σε 8 περιπτώσεις δεν συμμετείχε κανένας απολύτως υπάλληλος του τμήματος. Σε 24 περιπτώσεις η έκθεση συντάχθηκε και υπογράφηκε από 1 μόνο υπάλληλο, κατά παράβαση της διαδικασίας που απαιτεί δεύτερο υπάλληλο ή αστυνομικό όργανο. Από τις 42 προσφυγές που ασκήθηκαν κατά εκθέσεων αυτοψίας, οι 10 φαίνεται ότι υποβλήθηκαν εκπρόθεσμα, ενώ 4 εμπρόθεσμες προσφυγές δεν διαβιβάστηκαν ποτέ στο αρμόδιο ΣΥΠΟΘΑ, με αποτέλεσμα οι υποθέσεις να παραμένουν μετέωρες και τα πρόστιμα αβεβαίωτα.
Το οικονομικό αποτύπωμα των παραλείψεων είναι μετρήσιμο. Από τις 83 οριστικοποιημένες εκθέσεις αυτοψίας, σε 39 δεν προκύπτει ότι βεβαιώθηκε κανένα πρόστιμο. Συνολικά βεβαιώθηκαν 35 πρόστιμα ανέγερσης ύψους 401.428,24 ευρώ, ενώ εκκρεμεί η βεβαίωση προστίμων για 70 εκθέσεις αυτοψίας. Το πόρισμα καταγράφει μια ιδιαίτερα εύγλωττη διαπίστωση: κανένα πρόστιμο άνω των 150.000 ευρώ δεν βεβαιώθηκε ποτέ, παρότι στις εκθέσεις αυτοψίας είχαν υπολογιστεί πρόστιμα που έφταναν σε εύρος έως και το 1 εκατ. ευρώ. Τα πρόστιμα διατήρησης βεβαιώθηκαν σε μόλις 8 περιπτώσεις και δεν επαναβεβαιώνονταν ετησίως, όπως προβλέπεται. Καμία οριστικά κριθείσα αυθαίρετη κατασκευή δεν διαβιβάστηκε στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αιγαίου για κατεδάφιση και καμία έκθεση αυτοψίας δεν απεστάλη απευθείας στον αρμόδιο εισαγγελέα, με την υπηρεσία να υποστηρίζει ότι η ενημέρωση γινόταν μέσω του Αστυνομικού Τμήματος. Επιπλέον, 2 εκθέσεις αυτοψίας ακυρώθηκαν με πράξεις της υπηρεσίας χωρίς να προκύπτει θεσμικό έρεισμα και 1 βεβαιωμένο πρόστιμο διαγράφηκε χωρίς αιτιολογία, ενώ από τις 14 περιπτώσεις αυτόβουλης κατεδάφισης, στις 9 δεν τηρήθηκε η προβλεπόμενη διαδικασία πιστοποίησης.
Παραποιημένα στελέχη αδειών και ζητήματα ποινικού ενδιαφέροντος
Το πόρισμα αναδεικνύει, επίσης, ουσιώδη ζητήματα ως προς τον χειρισμό των πληροφοριακών συστημάτων του ΤΕΕ από ιδιώτες μηχανικούς. Σε περίπτωση ακινήτου που βρίσκεται εντός περιοχής NATURA και εντός αρχαιολογικού χώρου ζώνης Α, η σύγκριση των αναρτημένων εγγράφων ανέδειξε εμφανή παραποίηση του στελέχους οικοδομικής άδειας του 1994, με αλλοιωμένο ακόμη και τον τίτλο της, ώστε η άδεια να εμφανίζεται σε ισχύ έως σήμερα. Σε δεύτερη περίπτωση, που αφορά ξενοδοχείο εντός του αρχαιολογικού χώρου της πόλης της Ρόδου, το στέλεχος άδειας του 1977 εμφανίζεται με διαφορετικό περιεχόμενο σε 2 διαφορετικές δηλώσεις υπαγωγής, με επικαλυπτόμενες ημερομηνίες, διαφορετικούς μηχανικούς, διαφορετικούς ιδιοκτήτες και διαφορετικές περιγραφόμενες αυθαιρεσίες, χωρίς να έχει υπάρξει ποτέ η απαιτούμενη εγκριτική διαδικασία από το υπουργείο Πολιτισμού.
Χαμένα πρωτότυπα και ανασυστάσεις εκτός θεσμικού πλαισίου
Ιδιαίτερο κεφάλαιο αποτελούν οι ανασυστάσεις απολεσθέντων φακέλων οικοδομικών αδειών. Κατά το ελεγχόμενο διάστημα εκδόθηκαν 38 πράξεις ανασύστασης και επιπλέον 22 πράξεις «αποτύπωσης», κατηγορία που, όπως επισημαίνεται, δεν προβλέπεται καν από τις διατάξεις που μνημονεύονται σε αυτές. Σε 22 από τις 38 πράξεις ανασύστασης, ποσοστό 58%, δεν εφαρμόστηκε το ισχύον κατά περίπτωση θεσμικό πλαίσιο, με αποτέλεσμα να αποδοθεί τεκμήριο νομιμότητας σε στοιχεία, όπως σχέδια αποτύπωσης και μη εγκεκριμένα σχέδια, τα οποία δεν μπορούσαν νομίμως να συμπληρώσουν τους ανασυσταθέντες φακέλους. Το πλέον ανησυχητικό εύρημα είναι, ωστόσο, άλλο: από τα 38 πρωτότυπα στελέχη οικοδομικών αδειών που αναζήτησε το κλιμάκιο κατά τον επιτόπιο έλεγχο, βρέθηκαν μόνο 5. Τα υπόλοιπα 33 δεν ανευρέθηκαν, γεγονός που, κατά την Αρχή, αναδεικνύει τη μη διασφάλιση της τήρησης του αρχείου των πρωτότυπων στελεχών, δηλαδή των εγγράφων που φέρουν όλη την ιστορικότητα και τη νομιμότητα κάθε κατασκευής.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο έλεγχος διαπίστωσε ότι το Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής της Περιφερειακής Ενότητας Ρόδου δεν εφάρμοσε επί σειρά ετών την προβλεπόμενη ηλεκτρονική διαδικασία γνωμοδοτήσεων μέσω του συστήματος e-Αδειες. Από τις 295 αιτήσεις που υποβλήθηκαν ηλεκτρονικά από το 2020 και μετά, μόλις 37 εμφανίζονται ως εκδοθείσες, όλες εντός του 2020, ενώ 194 παραμένουν σε κατάσταση «σε υποβολή». Η πρόεδρος του Συμβουλίου απέδωσε την κατάσταση σε παντελή έλλειψη εκπαίδευσης και γραμματειακής υποστήριξης και, μετά την παρέμβαση του κλιμακίου, η έντυπη διαδικασία διακόπηκε οριστικά τον Νοέμβριο του 2025.
Εισαγγελέας, πειθαρχικός έλεγχος και ΤΕΕ
Η κατάληξη του πορίσματος αποτυπώνει τη βαρύτητα των ευρημάτων. Η έκθεση διαβιβάστηκε στον Εισαγγελέα Εφετών Αθηνών για την ποινική αξιολόγηση των διαλαμβανομένων, σύμφωνα με το άρθρο 97 του νόμου 4622/2019, στον δήμαρχο Ρόδου, ως αρμόδιο πειθαρχικό προϊστάμενο, για την άσκηση των προβλεπόμενων αρμοδιοτήτων του έναντι των εμπλεκόμενων υπαλλήλων, καθώς και στο Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας για την πειθαρχική αξιολόγηση των ιδιωτών μηχανικών που εμπλέκονται στις επιμέρους υποθέσεις. Σημειώνεται ότι, όπως προκύπτει από το ίδιο το πόρισμα, από τους 4 υπαλλήλους από τους οποίους ζητήθηκαν απόψεις επί των αρχικών ευρημάτων, οι 3 έχουν ήδη τεθεί σε αργία, ενώ ο τέταρτος έχει μετακινηθεί από την υπηρεσία από τον Ιούνιο του 2024. Η ίδια η υπηρεσία, στις απαντήσεις της, έκανε λόγο για κορύφωση της υποστελέχωσης με την αποχώρηση 5 υπαλλήλων που έχουν τεθεί σε αναστολή καθηκόντων.
Στο κεφάλαιο των προτάσεων, η Αρχή καλεί τον δήμαρχο Ρόδου να προβεί στις απαιτούμενες ενέργειες για τη νόμιμη ανάθεση καθηκόντων και την Υπηρεσία Δόμησης να απορρίψει ή να αρχειοθετήσει τις εκκρεμείς αιτήσεις που υποβλήθηκαν χωρίς δικαιολογητικά, να διενεργήσει έλεγχο νομιμότητας στις προεγκρίσεις και στις βεβαιώσεις που εκδόθηκαν με τις επίμαχες πρακτικές, να βεβαιώσει τα πρόστιμα ανέγερσης και διατήρησης για όλες τις οριστικοποιημένες εκθέσεις αυτοψίας, να διαβιβάσει τις εκκρεμείς προσφυγές στο ΣΥΠΟΘΑ, να αποστείλει τα οριστικώς κριθέντα κατεδαφιστέα αυθαίρετα στις αρμόδιες υπηρεσίες και να δημιουργήσει, επιτέλους, βάση δεδομένων στην οποία θα αποτυπώνεται η πλήρης αλληλουχία των υπηρεσιακών ενεργειών για κάθε καταγγελία. Το εάν και σε ποιον βαθμό οι συστάσεις αυτές θα υλοποιηθούν, καθώς και ποια θα είναι η ποινική και πειθαρχική συνέχεια της υπόθεσης, αναμένεται να φανεί στο επόμενο διάστημα.
Πηγή: dimokratiki.gr
