Με πρωτοβουλία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως κ.κ. Βαρνάβα πραγματοποιήθηκε, από τις 20 έως τις 24 Αυγούστου 2026, προσκυνηματική επίσκεψη στον Αγιοτόκο Πόντο, σε μια διαδρομή βαθιά συνδεδεμένη με την ιστορία, την πίστη και τη συλλογική μνήμη του Ποντιακού Ελληνισμού.
Στην προσκυνηματική αποστολή συμμετείχαν ο Δήμαρχος Αμπελοκήπων–Μενεμένης και Πρόεδρος της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδος (ΚΕΔΕ) κ. Λάζαρος Κυρίζογλου, ο Δήμαρχος Πυλαίας–Χορτιάτη και Πρόεδρος της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων Κεντρικής Μακεδονίας (ΠΕΔ/ΚΜ) κ. Ιγνάτιος Καϊτεζίδης, ο Δήμαρχος Κορδελιού–Ευόσμου κ. Ελευθέριος Αλεξανδρίδης, ο Δήμαρχος Ωραιοκάστρου κ. Παντελής Τσακίρης, ο Δήμαρχος Θέρμης κ. Θεόδωρος Παπαδόπουλος, η Δήμαρχος Λαγκαδά κ. Νίκη Ανδρεάδου, η Δήμαρχος Δέλτα κ. Γερακίνα Μπισμπινά καθώς και ο Δήμαρχος Γόρτυνας Κρήτης κ. Μιχάλης Κοκολάκης.
Κύριοι σταθμοί της αποστολής ήταν ιστορικές πόλεις και περιοχές του Πόντου όπως η Τραπεζούντα και η Σαμψούντα όπου οι συμμετέχοντες επισκέφθηκαν μνημεία, ναούς, σχολεία και κτίρια που μαρτυρούν τη μακραίωνη και ακμάζουσα παρουσία του Ελληνισμού στην περιοχή.
Ιδιαίτερα συγκινητική ήταν η επίσκεψη στην ιστορική Τραπεζούντα, πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας των Μεγάλων Κομνηνών και ένα από τα σημαντικότερα κέντρα του Ελληνισμού της Ανατολής. Η αποστολή επισκέφθηκε τον ναό της Αγίας Σοφίας, κορυφαίο μνημείο της βυζαντινής και τραπεζούντιας αρχιτεκτονικής, την Παναγία Χρυσοκέφαλο, που υπήρξε ο μητροπολιτικός ναός της Τραπεζούντας και συνδέθηκε άμεσα με τους Μεγάλους Κομνηνούς, καθώς και τους ιστορικούς ναούς της Αγίας Άννας και του Αγίου Ευγενίου, πολιούχου της Τραπεζούντας. Στην Κερασούντα, πραγματοποιήθηκε επίσκεψη στον ιστορικό Ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου ενώ στα Κοτύωρα, τη σημερινή Ορντού, η αποστολή επισκέφθηκε τον Ιερό Ναό του Αγίου Γεωργίου και την ιστορική Πολυκάρπειο Σχολή, ένα από τα χαρακτηριστικά δείγματα της εκπαιδευτικής και πνευματικής δραστηριότητας του Ποντιακού Ελληνισμού πριν από τον ξεριζωμό.
Ξεχωριστή θέση στο πρόγραμμα είχαν και τα σωζόμενα κτίρια που συνδέονται με τις εύπορες και δραστήριες ελληνικές οικογένειες της Τραπεζούντας, όπως η οικία Καπαγιαννίδη, η οικία Θεοφυλάκτου και το κτίριο της Τράπεζας Θεοφυλάκτου. Τα μνημεία αυτά αποτελούν έως σήμερα ζωντανές μαρτυρίες της σημαντικής οικονομικής, εμπορικής και κοινωνικής παρουσίας του Ελληνισμού του Πόντου.
Κορυφαία στιγμή του προσκυνήματος ήταν η Κυριακή 23 Αυγούστου, ημέρα της Απόδοσης της εορτής της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, όταν στην ιστορική Ιερά Μονή Παναγίας Σουμελά τελέστηκε αρχιερατική Θεία Λειτουργία.
Η Μονή, χτισμένη σε επιβλητική θέση στις απόκρημνες πλαγιές του όρους Μελά, στην περιοχή της Ματσούκας, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σύμβολα της ορθόδοξης πίστης και του Ποντιακού Ελληνισμού, με ιστορία που εκτείνεται σε περισσότερους από δεκαέξι αιώνες.
Της Θείας Λειτουργίας προεξήρχε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως κ.κ. Βαρνάβας, ο οποίος εκπροσώπησε τον Παναγιώτατο Οικουμενικό Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως κ.κ. Βαρθολομαίο. Η παρουσία της αποστολής στο ιστορικό μοναστήρι, σε μια ιδιαίτερα φορτισμένη συναισθηματικά και συμβολικά ημέρα, αποτέλεσε κορυφαία στιγμή του πενθήμερου προσκυνήματος.
Το πρωί της Δευτέρας 24 Αυγούστου πραγματοποιήθηκε συνάντηση του Προέδρου της ΚΕΔΕ και Δημάρχου Αμπελοκήπων–Μενεμένης κ. Λάζαρου Κυρίζογλου με τον Δήμαρχο Ματσούκας κ. Koray Koçhan στο Δημαρχείο της Ματσούκας.
Κατά τη συνάντηση, η οποία διεξήχθη σε ιδιαίτερα θερμό κλίμα, οι δύο πλευρές είχαν την ευκαιρία να ανταλλάξουν απόψεις και δώρα, υπογραμμίζοντας τη σημασία της διατήρησης της ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς της περιοχής.
Ο Πρόεδρος της ΚΕΔΕ έθεσε στον Δήμαρχο Ματσούκας, στο πλαίσιο της ανάπτυξης του θρησκευτικού και πολιτιστικού τουρισμού, το ζήτημα της προστασίας και αποκατάστασης δύο ακόμη ιστορικών μονών του Πόντου: της Ιεράς Μονής Αγίου Γεωργίου Περιστερεώτα και της Ιεράς Μονής Αγίου Ιωάννου Βαζελώνος οι οποίες μαζί με την Παναγία Σουμελά αποτελούν τα σπουδαιότερα μοναστηριακά κέντρα του ιστορικού Πόντου και βρίσκονται στα διοικητικά όρια του Δήμου Ματσούκας.
Ο κ. Koray Koçhan εξέφρασε τη θερμή υποστήριξή του στις προσπάθειες αποκατάστασης και ανάδειξης των δύο ιστορικών μονών, επισημαίνοντας ότι έχουν ήδη ξεκινήσει εργασίες για τη Μονή του Αγίου Γεωργίου Περιστερεώτα. Μάλιστα επέδειξε στον Πρόεδρο της ΚΕΔΕ σχετικό δημοσίευμα για τις τρεις ιστορικές μονές της περιοχής.
Η Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου Βαζελώνος συγκαταλέγεται στις αρχαιότερες μονές της Μικράς Ασίας και του Πόντου, ενώ το 2026 έχουν ανακοινωθεί και πρωτοβουλίες για την προστασία, αποκατάσταση και ένταξή της σε ευρύτερες πολιτιστικές και τουριστικές διαδρομές της περιοχής.
Το προσκύνημα ολοκληρώθηκε αφήνοντας στους συμμετέχοντες έντονα συναισθήματα συγκίνησης και ιστορικής ευθύνης. Η επίσκεψη στους τόπους όπου για αιώνες άνθησε ο Ποντιακός Ελληνισμός ανέδειξε για ακόμη μία φορά τη διαχρονική αξία της διατήρησης της ιστορικής μνήμης, της προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς και της ενίσχυσης των δεσμών με τις αλησμόνητες πατρίδες.
