Με την κύρωση του Μνημονίου Συνεργασίας μεταξύ του Υπουργείου Εξωτερικών, του Υπουργείου Πολιτισμού και του Ελληνορθόδοξου Πατριαρχείου Ιεροσολύμων, η Ελληνική Πολιτεία ενισχύει έμπρακτα τη διαφύλαξη, προστασία, επιστημονική μελέτη και ανάδειξη της ιδιαίτερα σημαντικής θρησκευτικής, ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς του Πατριαρχείου.
Το Μνημόνιο υπεγράφη στην Αθήνα στις 8 Ιουνίου 2026 και κυρώθηκε σήμερα με σχέδιο νόμου του Υπουργείου Πολιτισμού, που έγινε δεκτό κατά πλειοψηφία από τη Βουλή των Ελλήνων. Θεσπίζει ένα μακρόπνοο πλαίσιο συνεργασίας, διάρκειας δέκα ετών, με δυνατότητα παράτασης κατόπιν κοινής αξιολόγησης των αποτελεσμάτων της εφαρμογής του.
Στο επίκεντρο της συμφωνίας βρίσκονται τα Ιερά Προσκυνήματα, οι ναοί και τα μοναστηριακά συγκροτήματα, τα έργα τέχνης και τα κειμήλια, καθώς και ο πολύτιμος πλούτος του Ιστορικού Αρχείου και της Πατριαρχικής Βιβλιοθήκης.
Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε:
«Το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων είναι το αρχαιότερο χριστιανικό καθίδρυμα στους Αγίους Τόπους. Επί πολλούς αιώνες διαφυλάσσει τα Ιερά Προσκυνήματα, υπηρετεί την πνευματική καθοδήγηση του ορθόδοξου ποιμνίου και εγγυάται την αδιάλειπτη παρουσία της Ορθοδοξίας και του Ελληνισμού στην περιοχή όπου γεννήθηκε και εδραιώθηκε η χριστιανική πίστη. Η αποστολή του υπερβαίνει τα όρια μιας εκκλησιαστικής δικαιοδοσίας. Αποτελεί θεσμό με βαθιές ρίζες στην ιστορία, φορέα ζωντανής παράδοσης και θεματοφύλακα μιας κληρονομιάς οικουμενικής ακτινοβολίας. Η μακραίωνη παρουσία του συνδέεται άρρηκτα με τη διαφύλαξη της ιστορικής μνήμης και της ταυτότητας του Γένους, καθώς και με την προστασία μνημείων και προσκυνημάτων που ανήκουν στην κοινή πολιτιστική παρακαταθήκη της ανθρωπότητας. Τα τεκμήρια αυτά αποτελούν ζωντανές μαρτυρίες της ιστορίας της Ορθοδοξίας, της παρουσίας του Ελληνισμού στους Αγίους Τόπους, της καλλιτεχνικής δημιουργίας και της πνευματικής ζωής πολλών αιώνων. Η διατήρηση, η επιστημονική μελέτη και η ανάδειξή τους αποτελούν ευθύνη που αφορά όχι μόνο το Πατριαρχείο και την Ελλάδα.
Στις παρούσες γεωπολιτικές συνθήκες, σε μια περιοχή που δοκιμάζεται από συγκρούσεις, ανασφάλεια και βαθιές κοινωνικές και ανθρωπιστικές κρίσεις, η προστασία των θρησκευτικών και πολιτιστικών θεσμών συνδέεται άμεσα με τη διαφύλαξη της ιστορικής συνέχειας, της πολυφωνίας και της ειρηνικής συνύπαρξης. Η παρουσία και η δράση του Πατριαρχείου λειτουργούν ως παράγοντας σταθερότητας, συνέχειας και μετριοπάθειας, συμβάλλοντας στη διατήρηση του πολυθρησκευτικού και πολυπολιτισμικού χαρακτήρα των Αγίων Τόπων. Η στήριξη του Πατριαρχείου δεν αποτελεί μόνο έκφραση των ιστορικών δεσμών του με την Ελλάδα. Αποτελεί, συγχρόνως, έμπρακτη συμβολή στην προστασία μιας παγκόσμιας θρησκευτικής και πολιτιστικής παράδοσης και στην ενίσχυση ενός θεσμού που εξακολουθεί να υπηρετεί τον διάλογο, τη συνύπαρξη και την ειρήνη. Με το παρόν σχέδιο νόμου η Ελληνική Πολιτεία μετατρέπει μια ιστορική και διαχρονική σχέση σε συγκεκριμένη, οργανωμένη και μακρόπνοη πολιτική προστασίας, παρέχοντας στο Πατριαρχείο Ιεροσολύμων σταθερή θεσμική, επιστημονική, τεχνική και οικονομική υποστήριξη.
Η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς δεν είναι πολυτέλεια. Είναι πράξη ευθύνης απέναντι στην ιστορία, επένδυση στη γνώση, συμβολή στη διεθνή παρουσία της Ελλάδας και στην πολιτιστική διπλωματία. Πάνω από όλα, είναι πράξη αλληλεγγύης προς έναν θεσμό που επί αιώνες διαφυλάσσει στους Αγίους Τόπους την ορθόδοξη πίστη, την ελληνική παράδοση και μνημεία παγκόσμιας σημασίας. Η κύρωση του Μνημονίου θα αποτελέσει σαφές μήνυμα ενότητας και συνέπειας της Ελληνικής Πολιτείας ως προς τη στήριξη του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων και την προστασία της κοινής θρησκευτικής και πολιτιστικής μας κληρονομιάς».
Στο πλαίσιο του Μνημονίου προβλέπονται, μεταξύ άλλων:
– ο σχεδιασμός και η επίβλεψη εργασιών συντήρησης και αποκατάστασης μνημείων και κειμηλίων,
– η εκπόνηση των απαιτούμενων επιστημονικών και τεχνικών μελετών,
– η ψηφιακή αποτύπωση και τεκμηρίωση μνημείων και κινητών κειμηλίων,
– η οργάνωση, συντήρηση και ψηφιοποίηση χειρογράφων και εντύπων του Ιστορικού Αρχείου και της Πατριαρχικής Βιβλιοθήκης,
– η συντήρηση και αποκατάσταση εικόνων, αγιογραφιών, ξυλόγλυπτων, ψηφιδωτών και άλλων αντικειμένων,
– η διοργάνωση συνεδρίων, διαλέξεων και επιστημονικών συναντήσεων,
– η ανάπτυξη ακαδημαϊκών και εκπαιδευτικών δράσεων σε συνεργασία με ελληνικά Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα,
– η συνεργασία με διεθνείς επιστημονικούς, ερευνητικούς και πολιτιστικούς οργανισμούς,
– καθώς και η υλοποίηση επιστημονικών εκδόσεων και δράσεων για την ανάδειξη της ιστορίας και της πολιτιστικής κληρονομιάς του Πατριαρχείου.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη για σταθερή χρηματοδότηση των συμφωνημένων δράσεων, ύψους 1 εκατομμυρίου ευρώ ετησίως, με ισόποση συμμετοχή του Υπουργείου Εξωτερικών και του Υπουργείου Πολιτισμού.
Η υλοποίηση των δράσεων θα πραγματοποιείται με σεβασμό στην ιστορική, διοικητική και κανονική αυτοτέλεια του Πατριαρχείου. Το Πατριαρχείο θα καθορίζει, σε συνεργασία με τα δύο Υπουργεία, τις προτεραιότητες και τους όρους υλοποίησης των επιμέρους έργων, ενώ οι σχετικές χρηματοδοτήσεις θα αφορούν συγκεκριμένα, εγγράφως συμφωνημένα προγράμματα και θα διέπονται από την ελληνική νομοθεσία.
Ήδη, μετά την υπογραφή του Μνημονίου, έχουν συζητηθεί τα επόμενα βήματα για την έναρξη της εφαρμογής του, μεταξύ άλλων η προστασία και αποκατάσταση του συγκροτήματος του Μετοχίου του Παναγίου Τάφου στην Πλάκα και του βυζαντινού ναού του Γούμενου στην Ηλεία, καθώς και η τεκμηρίωση και ψηφιοποίηση των ιερών κειμηλίων των Μετοχίων του Πατριαρχείου στην Ελλάδα.
