Το ημερολόγιο έδειχνε Σάββατο 2 Ιουλίου του 2005 και, για μια ακόμη φορά, ξεκίνησα με το εννιακοσάρι Cinquecento μου, για να κατηφορίσω, μέσω Αθηνών, για το Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου, για τη δεύτερη παράσταση του «Οιδίποδα Τύραννου» του Σοφοκλή, σε σκηνοθεσία του Γιώργου Κιμούλη και μετάφραση του Κ.Χ.Μύρη (Κώστας Γεωργουσόπουλος), η οποία έκανε πρεμιέρα στον ίδιο χώρο, μια μέρα πριν, ενώ στη συνέχεια περιόδευσε σε όλη την Ελλάδα και την Κύπρο. Στους πρωταγωνιστικούς ρόλους συμμετείχαν ο Γιώργος Κιμούλης (Οιδίποδας), η Νόνικα Γαληνέα (Ιοκάστη), ο Νίκος Αναστασόπουλος (Ιερέας), ο Τάσος Χαλκιάς (Κρέων), ο Άρτο Απαρτιάν (Τειρεσίας) και η Λιλή Τεσμαντζόγλου (ακόλουθος Τειρεσία).
Ίσως, έυλογα αναρωτηθείτε κάποιοι: «Μα καλά, ξεκίνησες από την Καλαμαριά για την Επίδαυρο, μόνο και μόνο για να πας να δεις τον “Οιδίποδα”»; Οφείλω να είμαι ειλικρινής και να ομολογήσω πως δεν ξέρω αν θα έκανα, σχεδόν, εξακόσια χιλιόμετρα μόνο για την παράσταση του «Οιδίποδα», αν ο Κορυφαίος του Χορού δεν ήταν ο… Γιώργος Νταλάρας (!!!), σε έναν ρόλο που δεν τον είχαμε ξαναδεί ποτέ. Στην παράσταση ερμήνευσε μια σειρά τραγουδιών σε μουσική του Goran Bregovic και στίχους της Λίνας Νικολακοπούλου, ενώ μαζί του συμμετείχε και η δεκαπεντάχρονη, τότε, Αρετή Κετιμέ.
Την εποχή εκείνη, είχε προαναγγελθεί η κυκλοφορία του δίσκου με τα τραγούδια της παράστασης, κάτι που για άγνωστους λόγους δεν έγινε. Χρειάστηκε λοιπόν να περιμένουμε πάνω από είκοσι χρόνια, μέχρι τον περασμένο Γενάρη, που τα τραγούδια κυκλοφόρησαν σε cd από τη «Minos Emi, a Universal Music Company» και να σταματήσουμε πλέον να τα ακούμε από τις δικές μας, «πειρατικές» και μέτριες ηχητικά ηχογραφήσεις. (Για να πω την αλήθεια, ίσως είναι η μοναδική κυκλοφορία τραγουδιών σε πρώτη εκτέλεση, που, οι περισσότεροι απ’όσους είχαμε παρακολουθήσει τότε τις παραστάσεις, ξέραμε τα λόγια των τραγουδιών, ακόμη και τις πρόζες του Κιμούλη, απ’έξω κι ανακατωτά!)
Τις ενορχηστρώσεις επιμελήθηκε ο Γιώργος Ζαχαρίου και, όπως αναφέρεται στο δελτίο τύπου: «Μετά από επανειλημμένες ακροάσεις όλα αυτό το διάστημα, ο Γιώργος Νταλάρας μαζί με τον Γιώργο Κιμούλη και όλους τους συντελεστές αποφάσισαν να εκδώσουν αυτό το μουσικό υλικό». Και πολύ έκαναν, θα συμπληρώσω εγώ. Πολύ περισσότερο από τη στιγμή που, πριν λίγες μέρες, η δουλειά αυτή κυκλοφόρησε και σε δίσκο βινυλίου.
Τα τραγούδια του δίσκου
1) Κανείς ευτυχισμένος – Γιώργος Νταλάρας
2) Παλιά οφειλή – Γιώργος Νταλάρας, Χορωδία & Χορός
3) Φόνος – Γιώργος Νταλάρας, Χορωδία & Χορός
4) Προσευχή – Αρετή Κετιμέ / β’φωνή: Γιώργος Νταλάρας
5) Φίλος – Γιώργος Νταλάρας
6) Ύβρις – Γιώργος Νταλάρας, Χορωδία & Χορός
7) Κιθαιρώνας – Γιώργος Νταλάρας, Γιώργος Κιμούλης & Χορωδία
8) Παντού μηδέν – Γιώργος Νταλάρας, Χορωδία & Χορός
9) Δεν είναι θέαμα ο πόνος – Χορός & Χορωδία
10) Χρησμός – Γιώργος Νταλάρας
11) Κανείς ευτυχισμένος & Έξοδος – Γιώργος Νταλάρας, Χορωδία & Χορός
Την ορχήστρα διηύθυνε ο Γιώργος Ζαχαρίου κι έπαιξαν οι μουσικοί: Αντώνης Ανδρέου (πνευστά), Θανάσης Γκιουλετζής (βιολί), Χρήστος Ζέρβας (κιθάρα, λαούτο), Ανδρέας Κατσιγιάννης (σαντούρι), Ντάσσο Κούρτι (ακορντεόν), Νίκος Νταρίλας (κρουστά), Φίλιππος (Πουλημένος) Παπάς (πνευστά), Νίκος Σακελλαράκης (πνευστά), Θανάσης Σοφράς (μπάσο) και ο Γιώργος Ζαχαρίου (keyboards, πιάνο).
Η Χορωδία στελεχώθηκε από τους Παναγιώτη Τσεβά, Κώστα Νικολόπουλο, Δημήτρη Τσοπανέλη, Κοσμά Κοκκόλη και ο Χορός από τους Τηλέμαχο Κρεβαΐκα, Κωνσταντίνο Χατζηδημητρίου, Στράτο Σωπύλη, Αντώνη Τούντα, Στάθη Παναγιωτίδη, Λαέρτη Βασιλείου, Νίκο Μαραγκόπουλο, Δημοσθένη Φίλιππα, Γιάννη Σιδερά, Μάρκο Στεφάνου, Δημήτρη Παπανικολάου. Την ηχογράφηση, τη μίξη και το mastering επιμελήθηκε ο Ηλίας Λάκκας στο Studio Odeon και οι φωτογραφίες ήταν του Ντίνου Διαμαντόπουλου και του Γιάννη Κανελλόπουλου και η διεύθυνση παραγωγής του Γιώργου Νταλάρα και του Νεκτάριου Κόκκινου και το artwork της έκδοσης του Δημήτρη Παναγιωτακόπουλου.
Ακούγοντας τα τραγούδια του δίσκου, ανέτρεξα σε ένα κειμενάκι που είχα γράψει λίγες ώρες μετά την παράσταση της Επιδαύρου, στην ανεπίσημη ιστοσελίδα των φίλων του Γιώργου Νταλάρα. Διαβάζοντάς το, διαπιστώνω πως εικοσιένα χρόνια μετά, δεν έχουν αλλάξει και πολλά, πέρα από κάποιες θεατρικές παραστάσεις που παρακολούθησα στα χρόνια αυτά. Έγραφα λοιπόν τότε:
Επειδή γενικά δεν παρακολουθώ θέατρο, πολύ περισσότερο αρχαίο θέατρο (οι μόνες παραστάσεις που έχω δει είναι η «Λυσιστράτη», με τη μουσική του Μίκη Θεοδωράκη και οι «Αχαρνής» του Αριστοφάνη με τον Θανάση Βέγγο), δεν είμαι σε θέση να γράψω κάποια «κριτική» για το θεατρικό μέρος. Ομολογώ ότι έφυγα λίγο μπερδεμένος.
Όσον αφορά όμως το μουσικό μέρος, ότι και να πω είναι λίγο. Ο Νταλάρας για μια ακόμη φορά απέδειξε ότι μπορεί και έχει να δώσει ακόμα πολλά. Κάθε νέα του παρουσία αποτελεί και μια έκπληξη. Κι αυτό νομίζω ότι δεν είναι μόνο η δική μου γνώμη. Ήταν άψογος και άρτιος τόσο φωνητικά όσο και ερμηνευτικά.
Το ίδιο έχω να γράψω και για τη μουσική. Εξαιρώντας το ότι μπορεί κάποια κομμάτια να έχουν στηριχτεί πάνω σε παλιά μοτίβα του Bregovic, η μουσική μου άρεσε ιδιαίτερα και νομίζω ότι μπορεί να σταθεί και αυτόνομα, ανεξάρτητα από την παράσταση. Και μακάρι να έχουμε και κάτι περισσότερο (ένα cd ίσως…) Ίσως να μην είχε τόσο σχέση με αρχαία Ελληνική τραγωδία, αλλά πραγματικά ο συνδυασμός μουσικής και ερμηνείας άφησε μερικά καταπληκτικά κομμάτια. Και δεν σας το κρύβω ότι αυτό για μένα ήταν αρκετό. Άλλωστε το πρώτο πράγμα το οποίο μου κίνησε το ενδιαφέρον για να ξεκινήσω και να κάνω όλο αυτό το ταξίδι, ήταν η μουσική και τα τραγούδια. Οπότε έφυγα από το θέατρο πλήρως ικανοποιημένος. Για τα υπόλοιπα , συγχωρήστε με, αλλά αν γράψω κάτι περισσότερο φοβάμαι ότι ή θα αδικήσω ή θα υπερτιμήσω, οπότε θα το αποφύγω…
Στην παράσταση ο Νταλάρας ερμήνευσε οκτώ τραγούδια μόνος του, σε ένα ακόμα έκανε δεύτερη φωνή στην Αρετή Κετιμέ, ενώ δύο τραγούδια ακούστηκαν για δεύτερη φορά και στο τέλος.
Οι μουσικές από τρία κομμάτια προέρχονται από το cd «Silence of the Balkans» του 1998 («Delicious solitude», «Βabylon», «Green thought»), άλλα τέσσερα από το cd «Tales and songs from weddings and funerals» του 2002 («Hop hop hop», «Sex», «Maki maki», «Te Kuravle», το τελευταίο είναι αυτό που ερμηνεύει η Αρετή), ενώ στο «Tales and songs from weddings and funerals» περιλαμβάνονται τα «Aven ivenda» και «So nevo si» που είναι τα «Delicious solitude» και «Green thought» από το προηγούμενο cd.
Δεν είναι λοιπόν τυχαίο το ότι, μετά την παράσταση της Επιδαύρου, παρακολούθησα την ίδια παράσταση άλλες πέντε φορές. Τρεις στο Θέατρο Δάσους της Θεσσαλονίκης, κι από μία στο Θέατρο Πέτρας και στο Θέατρο Βράχων.
Ακούγοντας τα τραγούδια του «Οιδίποδα», αυτομάτως μπαίνω στη διαδικασία να κάνω μια σύγκριση με τα τραγούδια της προηγούμενης συνεργασίας του Νταλάρα με τον Bregovic, από τον δίσκο «Θεσσαλονίκη Γιάννενα με δυο παπούτσια πάνινα», που κυκλοφόρησε το 1997. Εκείνος ο δίσκος λοιπόν, υστερούσε, κατά τη γνώμη μου, ενορχηστρωτικά. Κάτι έλειπε. Σίγουρα έλειπαν τα μπάσα, που είχαμε συνηθίσει σε προηγούμενες παραγωγές του Νταλάρα, αλλά και τα ντραμς. Προφανώς ο Bregovic δεν… «έριξε νερό στο κρασί του» και στάθηκε στο ίδιο ηχητικό κλίμα με τις προηγούμενες δουλειές του. Εκείνα τα τραγούδια αναδείχθηκαν περισσότερο στα live του Νταλάρα. Ακούστε, για παράδειγμα, τα κομμάτια «Κι αν σε θέλω» και «Σου άξιζε μια καλύτερη αγκαλιά» από τα «Παπούτσια πάνινα» και μετά βάλτε να τα ακούσετε από το cd με τη δεύτερη «Ζωντανή ηχογράφηση στην Ιερά Οδό» και θα καταλάβετε τι εννοώ.
Όσο για το στιχουργικό μέλος, χωρίς πολλές αναλύσεις και με λόγια απλά, θεωρώ πως η Λίνα Νικολακοπούλου με τα τραγούδια αυτά κατέγραψε κάποιες από τις σημαντικότερες στιγμές της διαδρομής της. Ξεχώρισα αυτό:
Καλότυχο μην πεις ποτέ θνητό κανένανε
πριν διαβεί του βίου το τέρμα.
Δίχως μια λύπη, δίχως πόνο
την πύλη να περνά
σαν πουλί να περνά μες στο φως
έτσι αλώβητος.
Νομίζω (και ελπίζω), πως κάποια από τα τραγούδια, όπως το «Κανείς ευτυχισμένος» (τι ωραίο τραγούδι για έναρξη!), η «Παλιά οφειλή», η «Ύβρις», το «Παντού μηδέν», αλλά και ο φοβερός και τρομερός «Κιθαιρώνας», μπορούν άνετα να ενσωματωθούν στα συναυλιακά, πολυσυλλεκτικά προγράμματα του Γιώργου Νταλάρα…
