Λίνα Μενδώνη: Eνα μεγαλειώδες μακεδονικό μνημείο αποκαλύπτεται με την αποκατάσταση της γεωμετρίας του Τύμβου και την αποκάλυψη του επιβλητικού περιβόλου
Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη πραγματοποίησε αυτοψία στον Τύμβο Καστά στην Αμφίπολη, όπου οι εργασίες βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη. Για πρώτη φορά, αποκαλύπτεται το σύνολο του περιβόλου του Τύμβου, με περίμετρο 497 μ., αλλά και η έκταση την οποία καταλαμβάνει το ίδιο το μνημείο -περισσότερα από 20 στρέμματα- αναδεικνύοντας το πραγματικό του μέγεθος. Η Λίνα Μενδώνη ενημερώθηκε από τον Διευθυντή Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων Θεμιστοκλή Βλαχούλη και τον επιβλέποντα Μιχάλη Λεφαντζή, για την πορεία των παρεμβάσεων και τα στάδια της αποκατάστασης.
Έχουν ήδη ολοκληρωθεί η αποκάλυψη του αρχαίου περιβόλου, η αποκατάσταση της αρχικής γεωμετρίας των πρανών του τύμβου και του περιβάλλοντος χώρου του. Έχει, επίσης, υλοποιηθεί, στο μεγαλύτερο ποσοστό της, και σε μήκος 105 μ., η αποκατάσταση της νότιας πλευράς του περιβόλου, με τη χρήση αρχαίων μαρμάρινων διάσπαρτων μελών και περιορισμένων νέων μελών, από τεχνητό λίθο. Εξελίσσεται, παράλληλα, η στερέωση του δυτικού τμήματος του περιβόλου, με εκτεταμένες ανατάξεις του πώρινου αντιθήματος, καθώς και η κατασκευή του εκτεταμένου υδραυλικού δικτύου απορροής ομβρίων, του Τύμβου. Οι επεμβάσεις αυτές καλύπτουν μία ιδιαίτερα μεγάλη επιφάνεια, καθώς ο Τύμβος καταλαμβάνει έκταση 22 στρεμμάτων, ενώ ο περιβάλλων χώρος του καλύπτει επιπλέον άλλα 30 στρέμματα.
Στο Ταφικό Μνημείο, μετά την περάτωση της στερέωσης και της αποκατάστασης της καμάρας, στον ταφικό θάλαμο, και την τοποθέτηση μεταλλικού φορέα αντιστήριξης στο όρυγμα της ταφικής θήκης, ολοκληρώθηκαν οι εργασίες στερέωσης και αποκατάστασης του αρχαίου οικοδομήματος. Αφαιρέθηκαν όλες οι παλαιότερες μεταλλικές διατάξεις, υποστύλωσης και αντιστήριξης, με αποτέλεσμα να είναι πλήρως θεάσιμο το εσωτερικό του μνημείου. Στο, αμέσως, επόμενο διάστημα έχει προγραμματιστεί η τοποθέτηση της μνημειώδους δίφυλλης μαρμάρινης μακεδονικής θύρας του ταφικού θαλάμου και στη συνέχεια, των φτερών και της κεφαλής της σφίγγας. Στον περιμετρικό δρόμο, ο οποίος διαμορφώνεται στα ίχνη του αρχαίου περιδρόμου, επισημαίνονται οι μεταγενέστερες φάσεις του μνημείου, όπως το σημείο στάσης του ρωμαϊκού γερανού για την αποξήλωση των μαρμάρων του περιβόλου, καθώς και οι ράμπες καταβίβασης υλικών από την κορυφή του τύμβου. Παράλληλα, διακρίνεται υποτυπώδης αναλημματικός τοίχος, από αργολιθοδομή, στα ανατολικά πρανή, στοιχείο που καταδεικνύει τη διαχρονική αντιμετώπιση τεχνικών προβλημάτων, από την αρχαιότητα έως σήμερα.
Μετά την αυτοψία η Υπουργός Πολιτισμού δήλωσε:
«Ο Τύμβος Καστά αποτελεί ένα μοναδικό και μεγαλειώδες μακεδονικό μνημείο, το οποίο, μέσα από την ολοκλήρωση των εργασιών της αποκατάστασης της γεωμετρίας του, αλλά και της αποκάλυψης του συνόλου του περιβόλου του, αναδεικνύει πλέον, με σαφήνεια, την ιστορική σημασία και την αξία του. Ο Τύμβος Καστά αποτελεί τον μεγαλύτερο ταφικό τύμβο που έχει αποκαλυφθεί, μέχρι σήμερα, στη Μακεδονία, με διάμετρο που ξεπερνά τα 140 μέτρα, έναντι 110 μέτρων του Τύμβου των Αιγών, στοιχείο που αποτυπώνει, με σαφήνεια, τη μοναδικότητα και την κλίμακά του. Η, μέχρι σήμερα, επιστημονική έρευνα και τα διαθέσιμα δεδομένα επιβεβαιώνουν τη χρονολόγησή του, στο τελευταίο τέταρτο του 4ου αι. π.Χ., ενώ παράλληλα καταδεικνύουν την, εξαιρετικά, υψηλή ποιότητα και πολυτέλεια της κατασκευής του, στοιχεία, που το συνδέουν, άμεσα με την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Η εξέλιξη των εργασιών καθορίζεται από το ίδιο το μνημείο. Κάθε μνημείο αντιμετωπίζεται ως “ζωντανός οργανισμός”, απαιτώντας απόλυτη τεκμηρίωση, προσεκτική διαχείριση και συνεχή μελέτη. Για τον λόγο αυτό, οι παρεμβάσεις στο μνημείο υλοποιούνται με μεγίστη προσοχή και μεθοδικότητα, από τις αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού, σε συνεργασία με το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και τον «Δημόκριτο», τους κατ΄ εξοχήν ερευνητικούς και επιστημονικούς δημόσιους φορείς μας, τους οποίους συνδράμουν εξειδικευμένες επιστημονικές ομάδες, από την Ελλάδα και από το εξωτερικό. Καθοριστικό ρόλο στη χρηματοδότηση του έργου έχει η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, μέσω των Περιφερειακών Επιχειρησιακών Προγραμμάτων των ΕΣΠΑ 2014–2020 και 2021–2027. Ο συνολικός προϋπολογισμός των παρεμβάσεων αναμένεται να υπερβεί τα 15 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, προχωρούν οι διαδικασίες για τη δημιουργία οργανωμένου μουσειακού χώρου, στην ανατολική πλευρά του Τύμβου και των απαραίτητων υποδομών επισκεψιμότητας. Στόχος μας είναι η ασφαλής και ολοκληρωμένη απόδοση του μνημείου, στις αρχές του 2028».
Τη Λίνα Μενδώνη συνόδευαν στην αυτοψία ο Αντιπεριφερειάρχης Σερρών Παναγιώτης Σπυρόπουλος, ο Δήμαρχος Αμφίπολης Στέργιος Φραστανλής, η Γενική Διευθύντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Ολυμπία Βικάτου, ο Προϊστάμενος των Διευθύνσεων Αναστηλώσεων Αρχαίων και Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων Θεμιστοκλής Βλαχούλης, ο Προϊστάμενος του Τμήματος Μελετών Αρχαίων Μνημείων Μιχάλης Λεφαντζής, η Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Σερρών Δημητρία Μαλαμίδου, η επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας του ΕΙΕ Χαρίκλεια Μπρεκουλάκη και υπηρεσιακά στελέχη του Υπουργείου Πολιτισμού.
Ακολούθως, η Υπουργός πραγματοποίησε αυτοψία στη μοναδική σωζόμενη ξύλινη αρχαία γέφυρα της Αμφίπολης, που χρονολογείται στον 5ο αι. π.Χ. και μαρτυρείται από τον Θουκυδίδη. Ολοκληρώθηκαν οι εργασίες προστασίας και συντήρησής της, όπως και η εγκατάσταση του μεταλλικού στεγάστρου για την προστασία του μνημείου. Το έργο υλοποιήθηκε από τη Διεύθυνση Συντήρησης Αρχαίων και Νεωτέρων Μνημείων και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Σερρών, με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και συνολικό προϋπολογισμό 1,12 εκατ. ευρώ.
Στη συνέχεια, η Υπουργός Πολιτισμού επισκέφθηκε τη Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών, κάνοντας αυτοψία στα έργα αναστήλωσης και αποκατάστασης του ιστορικού μοναστηριακού συγκροτήματος (12ος αι.), τα οποία, πρόσφατα, ολοκληρώθηκαν από τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων. Το έργο ανάκτησης του κτηρίου των κελιών της νότιας πυρίκαυστης πτέρυγας και του κτίσματος Κουντιάδη, προϋπολογισμού 1,8 εκατ. ευρώ, χρηματοδοτήθηκε από το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Κεντρικής Μακεδονίας ΕΣΠΑ 2014-2020. Παράλληλα, δρομολογούνται οι διαδικασίες των έργων ανάκτησης και αποκατάστασης του Δεσποτικού, της αποκατάστασης του παρεκκλησίου του Ευαγγελισμού και της αποπεράτωσης του «νοσοκομείου», με χρηματοδότηση 2,1 εκατ. ευρώ από το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Κεντρικής Μακεδονίας – ΕΣΠΑ 2021-2027.
Στην αυτοψία των έργων της Μονής Τιμίου Προδρόμου, την Υπουργό Πολιτισμού συνόδευαν η Γενική Διευθύντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Ολυμπία Βικάτου, ο Διευθυντής Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων Θεμιστοκλής Βλαχούλης και υπηρεσιακά στελέχη του Υπουργείου Πολιτισμού.
