Στη Γενική Συνέλευση της Ένωσης Περιφερειών Ελλάδος (ΕΝΠΕ) ο Υπουργός Εσωτερικών κ. Θοδωρής Λιβάνιος παρουσίασε τον κεντρικό σχεδιασμό της κυβέρνησης για τον νέο ενιαίο Κώδικα Αυτοδιοίκησης, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στον ρόλο και την «ενηλικίωση» της Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης.
Με αφορμή τη συμπλήρωση 15 ετών από την έναρξη λειτουργίας των αιρετών περιφερειών, ο Υπουργός ανέδειξε την ανάγκη να αποκτήσουν επιτέλους ένα σαφές, ενιαίο και σύγχρονο θεσμικό πλαίσιο, αντί για το μωσαϊκό διατάξεων και ρυθμίσεων που κληρονόμησαν από νομαρχίες, κρατικές περιφέρειες και περιφερειακά ταμεία.
«Η χώρα δεν ξαναγυρίζει σε μνημόνια» – Στόχος μια αυτοδιοίκηση με ξεκάθαρους πόρους και αρμοδιότητες
Ο κ. Λιβάνιος ξεκαθάρισε εξαρχής ότι «αδιαπραγμάτευτος κανόνας» για την κυβέρνηση είναι ότι η χώρα, ό,τι κι αν γίνει, δεν θα οδηγηθεί ξανά σε καθεστώς μνημονίων και στενής επιτήρησης. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο δημοσιονομικής ευθύνης, η στόχευση για την αυτοδιοίκηση είναι ξεκάθαρη:
- Αυτοδιοίκηση με σαφώς καθορισμένους πόρους,
- ξεκάθαρες αρμοδιότητες,
- σαφή ρόλο και αντίστοιχη ευθύνησε κάθε επίπεδο.
Όπως τόνισε, όταν δεν είναι καθαρό ποιος έχει την αρμοδιότητα, «μπλέκονται όλοι» και καλλιεργείται η γενικευμένη εντύπωση ότι «οι περιφέρειες είναι υπερκείμενες των δήμων». Αντιθέτως, σε ένα σωστά οργανωμένο κράτος «άλλη είναι η δουλειά του δημάρχου, άλλη του περιφερειάρχη και άλλη της κεντρικής κυβέρνησης».
Κριτική στον λαϊκισμό και στη συζήτηση για το υπερπλεόνασμα και τον ΕΝΦΙΑ
Ο Υπουργός άσκησε κριτική σε προσεγγίσεις που, όπως είπε, δείχνουν άγνοια των μακροοικονομικών μεγεθών ή ενισχύουν τον λαϊκισμό. Αναφερόμενος σε τοποθετήσεις που κάνουν λόγο για «9,1 δισ. υπερπλεόνασμα από τα οποία δεν πήρε τίποτα η αυτοδιοίκηση», επισήμανε ότι αν υπήρχε τέτοιο υπερπλεόνασμα, δεν θα περίμενε κανείς από «τη μειοψηφία της ΚΕΔΕ» να υποδείξει πώς θα διατεθεί.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στην πρόταση μεταφοράς του ΕΝΦΙΑ στους δήμους. Υπενθύμισε ότι σε οικισμούς κάτω των 1.500 κατοίκων ο ΕΝΦΙΑ πρόκειται να καταργηθεί σε περίπου 15 μήνες, άρα «υπάρχουν δήμοι που θα εισπράττουν μηδενικό ΕΝΦΙΑ». Αν ο φόρος μεταφερθεί στους δήμους, αυτό σημαίνει ισόποση αφαίρεση από τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους και διεύρυνση ανισοτήτων:
- Μεγάλοι, αστικοί δήμοι με υψηλές αντικειμενικές αξίες (Γλυφάδα, Ψυχικό, Μαρούσι κ.ά.) θα δουν πολλαπλάσια έσοδα.
- Μικροί, ορεινοί και νησιωτικοί δήμοι θα χάσουν έως και 90% των σημερινών πόρων τους.
«Αυτό είναι μια μεταρρύθμιση που έχει ξεπεραστεί από τα ίδια τα γεγονότα», τόνισε.
Εκλογικό σύστημα: ισχυρή νομιμοποίηση, λιγότερη αποχή, τέλος στα «παζάρια»
Ο κ. Λιβάνιος αναφέρθηκε και στις αλλαγές στον εκλογικό νόμο της αυτοδιοίκησης, που εντάσσονται επίσης στον νέο κώδικα. Επισήμανε ότι:
- Δεν είναι λογικό δήμαρχοι ή περιφερειάρχες να εκλέγονται στην πράξη με ψήφο «ενός στους επτά» εγγεγραμμένους.
- Δεν είναι βιώσιμο να εξαρτάται η έκβαση των εκλογών από το αν συμπίπτουν ή όχι δεύτεροι γύροι δήμων και περιφερειών την ίδια Κυριακή.
- Είναι προβληματικό να ζητείται από ετεροδημότες να ταξιδεύουν δύο φορές σε δέκα ημέρες για να ψηφίσουν.
Παράλληλα, στάθηκε στην ανάγκη περιορισμού των «ανατολίτικων παζαριών» μεταξύ πρώτου και δεύτερου γύρου, αλλά και αξιοποίησης της ηλεκτρονικής ψήφου, όπου αυτό είναι δυνατό, για να διευκολυνθούν οι απομακρυσμένοι ψηφοφόροι.
Ο νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης: 5 «βιβλία», 1.000+ άρθρα, 1.800 σελίδες
Ο Υπουργός ανακοίνωσε ότι τις επόμενες ημέρες η ΚΕΔΕ και η ΕΝΠΕ θα λάβουν το πλήρες κείμενο του νέου ενιαίου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, πριν ακόμη τεθεί σε δημόσια διαβούλευση και πριν από τον τελικό διακυβερνητικό έλεγχο.
Ο Κώδικας:
- Θα περιλαμβάνει πάνω από 1.000 άρθρα,
- θα ξεπερνά τις 800 σελίδεςμε τους πίνακες αρμοδιοτήτων,
- θα αποτελείται από πέντε «βιβλία»– μεγάλα θεματικά κεφάλαια που καλύπτουν κάθε πτυχή της λειτουργίας δήμων και περιφερειών:
- εκλογικό σύστημα και έλεγχο δαπανών,
- σύστημα διακυβέρνησης και συλλογικά όργανα,
- αρμοδιότητες και μηχανισμό μεταφοράς τους,
- οικονομική διαχείριση και προϋπολογισμούς,
- προσωπικό, οργάνωση και εποπτεία.
Διαφάνεια, λειτουργία συλλογικών οργάνων και ψηφιοποίηση
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη διαφάνεια και στον τρόπο λειτουργίας των συλλογικών οργάνων:
- Όλα τα πρακτικά συνεδριάσεων Δημοτικών και Περιφερειακών Συμβουλίωνθα είναι δημόσια διαθέσιμα.
- Το ίδιο θα ισχύει για Δημοτικές και Περιφερειακές Επιτροπές.
- Θεσμοθετούνται νέοι τρόποι συνεδρίασης, όπως οι μεικτές συνεδριάσεις (φυσική παρουσία και τηλεδιάσκεψη), ιδιαίτερα χρήσιμες για περιφέρειες με μεγάλη γεωγραφική διασπορά.
Ο στόχος είναι οι συνεδριάσεις να γίνουν πιο λειτουργικές, ταχύτερες και πιο ανοιχτές στον πολίτη, με πλήρη ψηφιακή καταγραφή και πρόσβαση.
Αρμοδιότητες: καταγραφή, ταξινόμηση, μόνιμος μηχανισμός μεταφοράς
Ένα από τα πιο κρίσιμα κεφάλαια του Κώδικα αφορά τις αρμοδιότητες. Για πρώτη φορά:
- Καταγράφονται και κωδικοποιούνται όλες οι αρμοδιότητες δήμων και περιφερειώνσε ένα ενιαίο κείμενο.
- Κατηγοριοποιούνται με τρόπο που επιτρέπει εύκολη αναζήτηση (ακόμη και με λέξεις-κλειδιά στις εγκυκλίους).
- Δημιουργείται μόνιμος μηχανισμός μεταφοράς αρμοδιοτήτων, πάντα με το τρίπτυχο:
- αρμοδιότητα → πόροι → προσωπικό & υποδομές.
Παράλληλα, θεσμοθετούνται εναλλακτικοί τρόποι άσκησης αρμοδιοτήτων, όπως η διαβαθμιδική συνεργασία μεταξύ δήμων και περιφερειών σε κρίσιμα ζητήματα.
Ενδεικτικά, ο Υπουργός αναφέρθηκε:
- Στον καθαρισμό ρεμάτων, όπου σήμερα η εικόνα είναι κατακερματισμένη, με διαφορετικές εργολαβίες εντός και εκτός οικισμού.
- Στη μεταφορά μαθητών, όπου μικρές αλλαγές στα ωράρια σχολείων μπορεί να επιφέρουν τεράστιες ανατροπές στα δρομολόγια και το κόστος.
- Στο οδικό δίκτυο, όπου πρέπει να ξεκαθαριστεί ποιος έχει την ευθύνη – ειδικά σε νησιά και μικρές περιοχές.
Οικονομική διαχείριση και ίδια έσοδα των περιφερειών
Ο νέος κώδικας φέρνει «κοσμογονία» στην οικονομική διαχείριση, όπως είπε χαρακτηριστικά ο κ. Λιβάνιος:
- Οι περιφέρειες αποκτούν πλέον σαφές οικονομικό πλαίσιο, αντί να λειτουργούν με το γενικό λογιστικό του κράτους.
- Επεκτείνονται σε αυτές οι ρυθμίσεις που ισχύουν ήδη για τους δήμους:
- πιο γρήγορες και καθαρές διαδικασίες ψήφισης προϋπολογισμών,
- μεγαλύτερη ευελιξία στον προγραμματισμό τεχνικών έργων,
- δυνατότητα καλύτερης αξιοποίησης της δημόσιας περιουσίας, ακόμη και σε συνεργασία με δήμους.
Ταυτόχρονα, τίθεται στο τραπέζι και το ζήτημα των ιδίων εσόδων των περιφερειών, που σήμερα ουσιαστικά δεν διαθέτουν. Πρέπει, όπως είπε, να απαντηθούν δύο βασικά ερωτήματα:
- Ποια θα είναι η φορολογητέα βάση– ποιοι θα υπάγονται σε τυχόν περιφερειακό τέλος.
- Ποια θα είναι η χρησιμότητααυτού του πόρου, με σεβασμό στο Σύνταγμα και στον χαρακτήρα της τοπικής φορολογίας.
Προσωπικό, εντοπιότητα και κίνητρα παραμονής
Αναφερόμενος στο θέμα του προσωπικού, ο Υπουργός σημείωσε ότι ναι μεν υπήρξε μία περίοδος παγώματος προσλήψεων, όμως τα τελευταία χρόνια υπάρχει σταδιακή ανάκτηση. Παράλληλα:
- Έχει δοθεί ισχυρή πριμοδότηση της εντοπιότηταςσε προσλήψεις για νησιά, ορεινούς δήμους και μεγάλο μέρος της ηπειρωτικής χώρας.
- Στόχος είναι να μένει ο νέος άνθρωπος στον τόπο του, να εργάζεται στον δήμο ή στην περιφερειακή υπηρεσία της περιοχής του.
«Ενηλικίωση» της Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης
Κλείνοντας, ο κ. Λιβάνιος τόνισε ότι ο νέος κώδικας δεν είναι μια μεμονωμένη παρέμβαση, αλλά μια συνολική μεταρρύθμιση:
- Καταγράφει, κωδικοποιεί και απλοποιεί το σύνολο του θεσμικού πλαισίου.
- Δημιουργεί σταθερούς μηχανισμούς για το μέλλον – ιδίως στη μεταφορά αρμοδιοτήτων.
- Εξοπλίζει δήμους και περιφέρειες με περισσότερα εργαλεία, μεγαλύτερη διαφάνεια και σαφέστερη λογοδοσία.
Στόχος, όπως είπε, είναι μια αυτοδιοίκηση που:
- βελτιώνει ουσιαστικά την ποιότητα ζωήςτου πολίτη,
- έχει λιγότερη γραφειοκρατία και περισσότερη διαφάνεια,
- και μπορεί να λογοδοτεί ξεκάθαρα για όσα της αναλογούν, χωρίς να καλείται να καλύψει κάθε κενό του κεντρικού κράτους.
Με την επικείμενη αποστολή του σχεδίου κώδικα σε ΚΕΔΕ και ΕΝΠΕ ανοίγει πλέον και επίσημα ο κύκλος ενός θεσμικού διαλόγου που αναμένεται να καθορίσει την επόμενη φάση της ελληνικής αυτοδιοίκησης.
