Στις 29 Απριλίου του 1863 γεννήθηκε ο Κωνσταντίνος Καβάφης και στις 29 Απριλίου 1933 απεβίωσε. Έτσι, ανήμερα της επετείου γέννησης και θανάτου του, ο αλεξανδρινός ποιητής «επέστρεψε» στην Αθήνα, καθώς χτες (28/4) το Ίδρυμα Ωνάση παρέδωσε στον Δήμο Αθηναίων το γλυπτό που τον απεικονίζει, έργο του γλύπτη Πραξιτέλη Τζανουλίνου. Και από σήμερα, ένα νέο τοπόσημο δημιουργείται στην πόλη, στον πεζόδρομο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου, μπροστά από την Ωνάσειο Βιβλιοθήκη και την Onassis Mandra.
Το γλυπτό του Κ. Π. Καβάφη, δωρεά του Ιδρύματος Ωνάση στον Δήμο Αθηναίων, φιλοδοξεί να εντάξει τον ποιητή οργανικά στον αστικό ιστό, όχι ως μνημείο από απόσταση, αλλά ως μια ζωντανή παρουσία μέσα στην καθημερινότητα της πόλης. Η πρόταση του γλύπτη αποτυπώνει τον Καβάφη καθιστό. Πρόκειται για ένα γλυπτό σε φυσικό μέγεθος, από χαλκό με πατίνα υψηλής αντοχής για εξωτερικό χώρο, που επιτρέπει στον επισκέπτη να καθίσει δίπλα στον ποιητή. Το γλυπτό φωτίζεται από τη σχεδιάστρια φωτισμών Ελευθερία Ντεκώ, σε μια μελέτη φωτισμού, που βρίσκεται σε διαρκή διάλογο με το περιβάλλον στο οποίο εντάσσεται.
Η μορφή του Καβάφη αντλεί έμπνευση από φωτογραφία του αρχείου Καβάφη, που τον απεικονίζει καθιστό σε ανάκλιντρο στο διαμέρισμά του στην οδό Λέψιους 10, στην Αλεξάνδρεια, γύρω στο 1930, ενώ στοιχεία όπως τα γυαλιά του, ενσωματώθηκαν χάρη σε σύγχρονες τεχνολογίες τρισδιάστατης σάρωσης και εκτύπωσης, με βάση αυθεντικά αντικείμενα.
Κατά την εκδήλωση, όπου παρέστη μεταξύ άλλων και η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, ο πρόεδρος του Ιδρύματος Ωνάση, Αντώνης Σ. Παπαδημητρίου, τόνισε: «Για το Ίδρυμα Ωνάση όλα είναι πολιτισμός και σίγουρα ο πολιτισμός δεν περιορίζεται στους θεσμικούς χώρους. Αντιθέτως, αποτελεί μέρος της καθημερινής ζωής στον δρόμο, στον αστικό ιστό, στον χώρο των κοινών εμπειριών. Με το πνεύμα αυτό παραδίδουμε στην ήδη αναπλασμένη Διονυσίου Αρεοπαγίτου το γλυπτό έργο του Πραξιτέλη Τζανουλίνου, που απεικονίζει τον Κ. Π. Καβάφη. Θυμίζοντας τον πολιτισμό της καθημερινότητας και εντάσσοντας την ποίηση στις καθημερινές διαδρομές μας».
Από τη μεριά της, η κ. Μενδώνη είπε: «Η Διονυσίου Αρεοπαγίτου είναι ίσως ο πιο κοσμοπολίτικος δρόμος της Αθήνας, το ιδανικό σημείο για την τοποθέτηση του γλυπτού του Κωνσταντίνου Καβάφη. Εδώ συναντώνται συμβολικά η κλασική Αθήνα και η Ρώμη, ενώ καθημερινά περνούν άνθρωποι από όλο τον κόσμο. Ο Πραξιτέλης Τζανουλίνος απέδωσε με εξαιρετική ευαισθησία τη μορφή του ποιητή. Και αυτό που θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι ο Καβάφης δεν παρουσιάζεται ως μια συμβατική προτομή ή ένας ανδριάντας, αλλά καθισμένος σε ένα παγκάκι, προσκαλώντας τον καθένα να καθίσει δίπλα του, να διαβάσει, να σκεφτεί και να συνομιλήσει μαζί του. Πρόκειται για ένα ξεχωριστό τοπόσημο, το τρίτο που δημιουργείται για τον Καβάφη με τη συμβολή του Ιδρύματος Ωνάση, μετά το Aρχείο και την οικία του στην Αλεξάνδρεια. Ένα έργο που μας καλεί όλους να πλησιάσουμε τον ποιητή και να ανακαλύψουμε ξανά τη φωνή του μέσα από τα ποιήματά του».
Και ο αντιδήμαρχος Οικονομικού Προγραμματισμού Γιώργος Γιάνναρος ανέφερε: «Κάθε γωνιά της Αθήνας μπορεί να γίνει ένα σημείο αναφοράς. Αρκεί να υπάρχει σχέδιο και έμπνευση. Με το γλυπτό παγκάκι του Καβάφη και την ηπιοποίηση της οδού Αισχίνου, το εμβληματικό τοπόσημο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου αποκτά νέα ταυτότητα. Σε συνεργασία με το Ίδρυμα Ωνάση, κινηθήκαμε γρήγορα και αποτελεσματικά. Εξασφαλίσαμε όλες τις απαραίτητες εγκρίσεις και άδειες, ώστε το έργο να προχωρήσει χωρίς καθυστερήσεις και να αναδειχθεί ο δημόσιος χώρος ως χώρος πολιτισμού και καθημερινής ζωής».
Το γλυπτό του Καβάφη στη Διονυσίου Αρεοπαγίτου συνομιλεί με την ιστορία, όμως ανήκει στο παρόν. Ένας Καβάφης όχι αποστασιοποιημένος, αλλά παρών στο βλέμμα, στη στάση και την εμπειρία του δημόσιου χώρου. Με αυτό, η Αθήνα τιμά έναν κορυφαίο δημιουργό, συνεχίζοντας μια ευρωπαϊκή παράδοση που περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, το άγαλμα του Φερνάντο Πεσόα στη Λισαβόνα, το μπρούτζινο άγαλμα του Τζέιμς Τζόις στην Τεργέστη, το άγαλμα του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν στην Κοπεγχάγη, καθώς και γλυπτά αφιερωμένα στον Όσκαρ Ουάιλντ στο Λονδίνο, στον Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα στη Μαδρίτη, στον Φραντς Κάφκα στην Πράγα και στον Φρεντερίκ Σοπέν στη Βαρσοβία.
Προπλάσματα του γλυπτού του Καβάφη εκτίθενται στην Αθήνα, στο Αρχείο Καβάφη στην οδό Φρυνίχου, καθώς και στην Οικία Καβάφη στην Αλεξάνδρεια, ενισχύοντας τη σύνδεση ανάμεσα στις δύο πόλεις που καθόρισαν το αποτύπωμά του.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η δημιουργία ενός αναβαθμισμένου δημόσιου χώρου στάσης στον πεζόδρομο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου, με κεντρικό στοιχείο το γλυπτό του Κωνσταντίνου Καβάφη, σε αρχιτεκτονικό σχεδιασμό του Γιώργου Παρμενίδη. Η παρέμβαση οργανώνει εκ νέου τον περιβάλλοντα χώρο, με την αναδιαμόρφωση των δύο παρακείμενων παρτεριών πρασίνου, τη βελτίωση των δαπέδων και την ένταξη στοιχείων αστικού εξοπλισμού, όπως τα καθιστικά από σκυρόδεμα, διαμορφώνοντας έναν ενιαίο, λειτουργικό και προσβάσιμο χώρο που ενθαρρύνει τη στάση, την παρατήρηση και τον στοχασμό.
Στο σημείωμά του ο δημιουργός Πραξιτέλης Τζανουλίνος επισημαίνει: «Στον Έντουαρντ Μόργκαν Φόρστερ χρωστάμε την ωραία εικόνα για τον “Έλληνα κύριο με καπέλο που στέκει απολύτως ακίνητος, ελαφρώς λοξά προς το σύμπαν”, που διατυπώθηκε τον Απρίλιο του 1919. Μαζί με το φωτογραφικό υλικό με τη μορφή του Καβάφη και όπως ο ίδιος έγραψε απευθυνόμενος στον εαυτό του: “Προσπάθησε να τα φυλάξεις ποιητή, όσο και αν είναι λίγα αυτά που σταματιούνται. Του ερωτισμού σου τα οράματα. Βάλ’ τα, μισοκρυμένα, μες τες φράσεις σου”, προκύπτουν οι αφορμές που συνετέλεσαν καθοριστικά ώστε το έργο να αρχίσει και “Ο ποιητής, εν μέρει αποκρύπτων, εν μέρει αποκρυπτόμενος…” να εμφανιστεί μπροστά μου μέσα από το εύπλαστο υλικό του πηλού αρχικά και αργότερα στο υλικό του χαλκού. Έτσι, φιλοτεχνήθηκε η μορφή του· προσεγγίζοντάς την όχι μιμητικά, αλλά εκφράζοντας την εικόνα και το είναι του ποιητικού του κόσμου».
